“Masonluk ne İlluminati’yi yaratmıştır ne Rus Çariçesi II. Katerina’nın deyimiyle bir ‘Jakoben yuvası’dır ne de Carbonari ve başka devrimci grupların yetiştiği fidanlıktır. Bu tür iddialara kulak asmak, komple teorilerine kapılmakla sonuçlanır.”
Masonlukla ilgili komplo teorileri erken on dokuzuncu yüzyıldan beri aralıksız moda olagelmiştir ve ilginç bir makullüğe sahip olanlardan saçmalıklara kadar uzanan geniş bir yelpazeye sahiptir.Masonlar Mozart'ı zehirlemiştir.Karındeşen Jack masondur ve izlerini masonlar kapatmıştır.Fransız
İhtilali'ni,İtalya'nın birleşmesini, Osmanlı'nın parçalanmasını ve Rus Devrimi'ni hep masonlar planlamıştır. İnternet,dünyaya hükmetıneye yönelik hain bir plan etrafında toplanan Bono, Bill Gates ve Jay Z gibi üyelerden müteşekkil İlluminati'ye dair sitelerle dolup taşmaktadır.
Münih'te çalışan "Saint Theodor zum guten Rath" ve Viyana'da çalışan "Zur wahren Eintracht" localarının tümüyle İllüminati locaları haline geldiği kayıtlardan anlaşılıyor.
Farklı dillerde Alumbrados, Illuminatus, Enlightened gibi sözcüklerle de anılan ve Türkçeye "Aydınlanmacılar" olarak çevrilebilecek "İllüminati"nin en erken dönemi bu.
Hareketin 1623 yılında Illumines ismiyle bir İspanya şehri olan Seville'den Fransa'ya ulaştığına dair kayıtlar da var.
Aşağı yukarı aynı yıllarda, İtalya ve öteki Avrupa ülkelerinde de izine rastlanıyor.
Ancak, hakkında rivayetin muhtelif olduğu asıl "İllüminati" bu değil.
İllüminati'nin 15. yüzyılda, kendilerini "Aydınlanmışlar" olarak niteleyen küçük bir grup tarafından kurulduğunu biliyoruz.
İspanyol Tarihçi Marcelino Menendez y Pelayo, "Aluminados" isminin ilk kez 1492 yılında telaffuz edildiğini söylüyor. Karşılaştığı kaynak da zaten 1492'de kaleme alınmış.
Engizisyonun insanlara göz açtırmadığı bir dönemden söz ediyoruz.