İzzet Eroğlu
@izzeteroglu
Devirden Devire serisi Hıfzı Veldet Velidedeoğlu’nun gazete ve dergilerde çıkan yazılarından oluşmaktadır. Bunların bir kısmının güncelliği kalmasa da ele alınan konular döneme ilişkin belli başlı konular olduğundan okumaya değer. Bu eserdeki yer alan dil devriminin gidişatıyla ilgili gözlem ve değerlendirmelere özellikle okumaya değer. Dil devriminde prensip belirlenmemesi nedeniyle meselenin rayından çıktığı ve yaşayan Türkçeden uzaklaşıldığı uyarısı yapan yazar konu hakkında öncelikle prensip belirlenmesinin gerekliliği üzerinde durmuştur. Şu sözleri konuya dair bakış açısını yansıtmaktadır: “Kanunlarımız Türkçeleştirmek demek, onların ifadesini halk diline yaklaştırmak, halkın anlayabileceği bir kılığa koymak demektir. Yoksa halk diline girmiş kelimeleri, Arapça asıldandır diye tutup atarak yerlerine uydurma ve ölü kelimeler doldurmak, bir defa daha söylediğimiz gibi, gerçek davaya, yani kanun ve hukuk dilinin halkçılaştırılması ve halk tarafından kolay anlaşılır hâle getirilmesi çelme takmak, bir uçtan kurtulup başka bir uca takılmak demek olur.” (s. 161) “Hamuru Arapça olan eski sun hukuk dili yerine bu defa Türkçe hamurlu, fakat yine halktan uzak, anlaşılmaz bir hukuk dili yaratmağa çalışmak, kelimelerde ırk ve kan muayenesine kalkışmak gibi bir şey olur.” (s. 169)
O dönemde Arapça kökenli kelimelerin yerine Türkçe karşılığını bulma heyecanı Meclise de yansımış ve “denetleme” kelimesinin keşfi ile ilgili Anayasa Komisyonu görüşmelerinden alıntılar dönemdeki tartışmalara dair canlı görünümler sunmaktadır.
Dil konusu dışında eserde hukuk, adalet, siyaset, kitap, ahlak, fikir akımları, aile, evlenme, boşanma, çocuk, kanunlardaki değişiklik ihtiyaçları, kumar, tren kazaları, mesuliyet kuramları, kat mülkiyeti gibi çeşitli konular işlenmiştir.
Yazarın, Türk Medeni
“Kötü bir anıyı unutmanın en iyi yolu güzel bir tanesiyle değişmektir.”
23 Nisan Tatil İlan Edilmesi
“Şimdi kabul ettiğiniz kanun gereğince bugün resmî tatil olduğundan Pazartesi toplanmak üzere oturumu kapıyorum.”
“Ne yazık ki, bunların [TBMM Tutanak dergileri] basılmış olduğu Meclis Matbaası, ilk Tutanak dergilerinin koleksiyonlarıyla birlikte yandı. Eski yazılarla basılmış olan bu dergilerden birkaç koleksiyon ancak devletin kimi kitaplıklarında ve o dönemde mebus olanlardan bazı meraklı kişilerin veya ailelerin özel kitaplıklarında kalmıştır.”
Cumhuriyet’in ilk yıllarının ağırlıklı olarak TBMM tutanaklarına ve zaman zaman yazarın TBMM çalışanı olması nedeniyle şahsi gözlem ve bilgilerine göre anlatıldığı ve Cumhuriyet’in kuruluş yıl dönümlerinde yazılan çeşitli konuların ele alındığı bir eserdir. Yazarın şahsi ve gözlem ve bilgilerine dayanarak anlatılan kısımlar okumaya değer olmakla birlikte diğer kısımlar daha çok ideolojik argümanlar üzerine kuruludur.
