1908 Devrimi
Aykut KansuPuan
8.110 üzerinden
Kansu'nun 1908 devrimini konu edinen çalışması, sunduğu bilgi ve içerdiği yeni yaklaşımlar bakımından konuyla ilgili mutlaka okunması gereken bir çalışma. Kansu 1908'e dair "ikinci meşrutiyet" tanımını uygun görmemekte, süreci devrim diye tanımlamakta ve bu bakımdan dönemin başlıca aktörlerine yaklaşımı gelenekselleşmiş bakıştan ciddi şekilde ayrışmaktadır.
1908 Devrimi - Aykut Kansu1000k
Tarih kitaplarının "İkinci Meşrutiyet bir grup aydın tarafından halktan kopuk bir şekilde meydana getirilmiş bir gelişmedir" genel kabulünün aksine 1908'e giden yolda vergi ayaklanmalarını halkın talep ve isteklerini ayrıntılı bir şekilde yansıtan güzel bir çalışma olmuş. Hem dönemi merak eden hem de döneme dair yeni bir bakış açısı kazanmak isteyen okurlar için tavsiye ederim.
Reklam
henüz kitabı tamamlamamış olsam da okumayı düşünen arkadaşlara kesinlikle tavsiye ederim. özellikle kitabın ilk bölümünde 1908 devrimi'nin türk tarihi içindeki ehemmiyeti çok iyi açıklanmış. türk aydınlarının ekseriyası 1908 devrimi'ni basit bir anayasa ilanı olarak görse de bu topraklardaki esas burjuva devriminin -kapitalizmin kurumsallaşmasının- tarihin bu noktasında gerçekleştiğini yazar çok iyi göstermiş. bu türk tarihçiliğini bir ters ediştir ve bu değişimi tespit etmek 20. yüzyıl türk tarihini baştan yazmayı gerektirir. ayrıca değinmeyi gerekli gördüğüm bir diğer noktaysa 1908 devriminin bir halk hareketi olduğudur. final/noktalandırıcı kuvvet osmanlı'nın genç subaylarıdır burası doğru ancak 1904'te başlayan kitlesel vergi ayaklanmaları olmasaydı, merkez vilayetlerdeki osmanlı halkları müşterek halde hareket etmeselerdi askerlere bu son darbeyi indirecek meşruluk ve kuvvet sağlanamazdı.
Aykut KANSU, 1908 devrimini sadece 1876 kanun-i esasinin tekrar yürürlülüğe girdiği basit bir olay görmenin bir yanılgıdan ibaret olduğunu aktarmaya çalışmaktadır. Bir modernleşmeci ve batılılaşmacı tarihçilerin 1923'ü milat alarak 1908 devrimini görmezden geldiğini savunmaktadır. Kemalist rejimin savunucularının 1933 yılına gelene kadar 23 temmuzu itibarsızlaştırarak o yıl sonrasında ise tamamen gözardı ettiklerini görüyoruz. 23 temmuz 1908 sadece meşruti yönetime bir darbe değildi, aynı zamanda liberal bir yönetimin ilk ışıklarını da oluşturuyordu. İttihatçıların herkesin liberal bir cumhuriyet taraftarı olacağı yanılgısı onların yapmış olduğu bu devrim hareketinin etkisini azaltmış olabilir.
8/10
2026 5. kitabı
23 Temmuz 1908'de gerçekleşen "şey"in İkinci Meşrutiyet olarak değerlendirilemeyeceğini, başlı başına eşsiz ve özel bir "devrim" olduğunu ortaya koyan eser.
Aykut Tansu ilk bölümde resmi tarihin 1908'i görmezden gelmesi ve 1923'ün gölgesinde bırakmasını eleştiriyor.
İkinci bölümde 1908'e giden yolun 1906 ve 1907'de özellikle Erzurum ve Kastamonu'da büyük boyutlara varan vergi ayaklanmalarıyla döşendiğini belirterek Devrimin "halk" boyutuna dikkat çekiyor.
Üçüncü bölümde 1908 Devriminin halk tarafından coşkuyla karşılanmasını, gösterileri görüyoruz. Dördüncü bölümde Devrim sonrası siyasi hesaplar, kurulan ve dağılan kabineler, "kamuoyu tepkisi"nin siyasetteki etkisinin artışını izliyoruz.
Beşinci bölümde yeni rejime muhalif güçler mercek altına alınıyor. Altıncı Bölümde 1908 Genel Seçimlerine dair istatistiki veriler, seçimlerin yarattığı heyecan ve gerginlikler didikleniyor. Kitap bir genel değerlendirme ve iki adet ek ile (1908 Genel Seçimleri ve Meclis-i Ayan Üyeleri) sonlanıyor.
Kitabın artı yanları, halk dinamiklerinin dikkatlice incelenmesi, kaynak kritiğinin ciddiyetle ele alınması ve sürükleyici dil ve anlatımı. Eleştiriye açık unsurlar olayların sadece tek bir boyutuyla ele alınarak dış politika, askeri gereksinimler ve ekonomik durumun çoğu zaman bahis konusu bile edilmemesi.
Kitap benim 1908'e bakış açımı büyük açıda değiştirdi, daha berrak bir gözle değerlendirmemi sağladı. Bunun yanında 1908'i Fransız İhtilaliymişçesine büyük bir halk hareketi olarak göstermesi de eleştiriye son derece açıktır.
Tarih meraklılarının, Türkiye'de halk hareketlerini ve bunların dinamiklerini araştırmak isteyenlerin mutlaka ama mutlaka okumalarını öneriyorum. Farklı bir bakış açısı kazanmanızı mutlaka kazandıracaktır.
Herkese iyi okumalar.