Yazar:
Cafer Cabbarlı
Tahmini Okuma Süresi:
4 sa. 5 dk.
Sayfa Sayısı:
144
Basım Tarihi:
2025
Yayınevi:
Xan nəşriyyatı
Orijinal Adı:
Almaz
ISBN:
9789952596090
Ülke:
Azerbaycan
Dil:
Azerbaycanca
Format:
Karton kapak
Türler:
Reklam
Yorumlar ve İncelemeler
Feministlərin gözündən iraq
Fikrimcə, Cəfər Cabbarlı "Almaz" pyesində (elə "Sevil"də də) oxucunu qəribə bir dilemma ilə üz-üzə qoyur. Loru dildə desək, oxucu bilir ki, Almaz da, Sevil də azadlıq, yeni gələcək uğrunda çarpışır. Di gəl ki, işin əmması var. Din, məscid, örtünmək, Allah kimi məsələləri yazıçı çox sərt, bir az da tənqidvari şəkildə ifadə edir. Yazıçının bu pyesləri öz dövrünün qadınlarının intibahı üçün yazdığını nəzərə alsaq, Cabbarlı həmin qadınların bəzi şeyləri köklü şəkildə yanlış anlamalarını da düşünməli idi.
Məsələn, o dövrün qadını hələ o qədər inkişaf yolu keçməmişdi ki, yazıçının "örtüyünü aç, azad ol" fikirinin üstüörtülüyünü tutsun. Heç yadımdan çıxmaz. Məktəb vaxtı Ədəbiyyat müəlliməm bizə, "Qadınlar o zamanlar "Sevil" tamaşasanı izləyəndən sonra çadralarını çıxarıb, elə ordaca qoyub gedirdilər" fikrini elə fəxarətlə danışırdı ki, örtünməyin çox pis şey olduğunu sanmışdım. Yanlış izah nələrə səbəb olurmuş. Hər bir halda, bu dövrün qadınları olaraq anlayırıq ki, yazıçı "çadradan xilas ol, azad ol" deyəndə əslində beyinlərdəki çadranı, örtüyü nəzərdə tuturdu. Bir tərəfdən də ortada Sovet dönəminin tələbləri var idi.
Dəyərli yazıçımız Cəfər Cabbarlının daha öncə "Sevil" əsərini də oxumuşdum. Yazıçı hər iki əsərində dövrün düşüncələrini, qadınlara münasibət və cahilliyin həddini bizə çox gözəl çatdırır. "Almaz " pyesində baş obrazımız Almaz oxuduqdan sonra geri döndüyü kəndinin inkişafı üçün, qadınların haqlarını əldə etməsi daha doğrusu qadınlara insan kimi davranılması üçün mübarizə aparır. Ancaq bu mübarizə gözlədiyindən daha çətin olacaq.
Məncə Almazın tələskənliyi, insanların haqqı, doğruları sadəcə onun nitqini dinləyərək qəbul edəcəklərini düşünməsi yanlış idi. Hər şeyi bir anda etməyə çalışması, onlara doğruları onların dili ilə izah etməməsi onu daha da çətinə salır. İlk görməli olduğu iş kəndlilərin çəkinməyəcəyi, qaçmayacağı yolla həll etməli idi. O isə kəndə döndükdən sonra dərhal hər şeyi, hər kəsi dəyişdirə biləcəyini düşünür. Bu səbəbdən də xilaskar kimi yox, zərər verən biri olaraq qəbul edilir.
Əsərdə diqqətimi çəkən digər məqam isə insanların dini onlara sərf etdiyi kimi anlaması, oxumadan, anlamadan özü faydaları üçün istifadə etməsidir. Üzərindən illər keçsə belə, eyni hal bugün də yaşanır. Dini öz xeyrinə istifadə edən, ətrafa elə başa salan insanlar saymaq bitməz. Ən böyük təəssüf hissi elə burda yaşanır. Hələ də sadəcə dini yox, bir çox məsələləri araşdırmadan, bilmədən, sadəcə eşitdikləri ilə ya da özlərinə uyğun formada qəbul edən insanlar olduqca inkişaf etmiş sayılmarıq
Puan vermedi·127 syf.·
2024 63. kitabı
Cəfər Cabbarlı yaradıcılığından iki əsərini oxumamışdım ki, onlardan birisi də "Almaz "idi. Bir çox oxucu kimi mənə də "Vətəndaş A" serialı təsirsiz ötüşmədi və elə yaxşı ki də məhz belə olub. Serialla əlaqəsini axtarmadan, o dönəmin Almazını oxumaq, onun hisslərini, əməllərini gözdən keçirmək olduqca maraqlı səyahət idi. Əsər bitdikdən sonra kiçik bir müqayisə apardıqda bir çox əsaslı məsələlərin geyinimini dəyişib, eyni qalmasını görmək kədərləndirsə də, neçə-neçə almazlar üçün bir stimul, bir motivasiya olduğuna şübhə etmirəm. Son olaraq deyərdim ki, serialla müqayisə aparmadan, o dönəm Almazı oxumaq çox gözəldir...
Spoiler!
“Almaz” əsəri mövzu baxımından maraqlı olsa da, içində razılaşmadığım məqamlar var idi. Əvvəlcə onu deyim ki, əsərdə ateist olan Almaz obrazı müasir, yenilikçi bir qadın kimi təqdim olunur. Amma onun
Bu kitabı oxumadan əvvəl, yaxın birinin tövsiyyəsi ilə “Vətəndaş A” dizisinə baxmağa başlamışdım. Hətta ilk başlayanda öz-özümə dedim ki, görəsən, hansısa kitabdan sonra çəkilən seriyadır? Daha sonra sinifdə dizidən bəhs edəndə müəllimim məşhur yazıçı Cəfər Cabbarlının “Almaz” əsəri əsasında yazıldığını dedi. Dizini bitirdikdən sonra kitabı oxumağa başladım. Kitabda öz ayağı üstündə durmağı bacaran, dövrün tələblərinə əks şəkildə hərəkət edib, öz əqidəsindən dönməyən qadın obrazı yaradılmışdı. Və bu sadəcə o dövr üçün yox, bu günümüz üçün də dəyərli bir nümunədir. Hər kəsə oxumağı tövsiyyə edirəm...
Puan vermedi
Qadın - bütün bəşəriyyətin yenidən doğulmasında rolu olan varlıq!! Möhtəşəm əsər, bu əsərin əsasında çəkilmiş müasir dövrü əhatə edən "Vətəndaş A" serialı. Həm piyesi oxuyub, həm də seriala baxmağı hər kəsə tövsiyyə edirəm
Yazar Hakkında
Cafer CabbarlıYazar · 21 kitap
1915 yılından lirik ve Satirik şiirler, hikâye ve dram eserleri yazmaya başlamıştır. Azerbaycan tiyatro sanatının gelişmesinde büyük hizmeti olmuştur.
"Cabbarlı kendi yaratıcılığında Azerbaycan klasik dramatizmin en güzel yönlerini göstermek ile beraber dünya çapındaki eserlerden faydalanmıştır. İbsen gibi güncel, kesin ve cesur, Schiller gibi asi, Shakespeare gibi engin ve rengarenk, Gorki gibi iddialı olmaya çalışan, öğrenen, arayan Cabbarlı Azerbaycan'da yazıları ile sosyal realizmin temelini atmıştır. "
20. yüzyıl Azerbaycan edebiyatının, kültürünün, sanatının gelişmesinde müstesna hizmetler göstermiş görkemli şair, yazar, çevirmen, senarist, gazeteci Cafer Cabbarlı 1899 yılının 20 Mart günü Bakü'ye 110 km uzaklıkta bulunan Hızı'nın köyünde yoksul bir köylü ailesinde doğdu.
Cafer'in ailesi 1903 yılında Bakü'ye taşınarak şehrin "Dağlı mahallesi" denen üst bölümünde yaşamıştır.
Babsı Bakü'de küçük çaplı ticaret ile uğraşıyordu. Küçük Cafer ara sıra Edirne'ye gidiyor, orada şiirler yazan halası Zernişanla, dağ köylerindeki akrabaları ile buluşuyordu.
Yazarın annesi Şahbike hanım namuslu ve çalışkan bir kadındı. Kocası Qafar erkek 1902 yılında vefat ettikten sonra ailenin bütün ağırlığı annenin üzerine düştü.
Cafer Cabbarlı küçük yaşlarında Kur'an okumayı mahalle mollasından öğrenmiştir. Sonraki eğitimi Rusça olmuştur.
Azerbaycan Edebiyatı tarihinde özel bir yer tutan Cafer Cabbarlının adı görkemli klasiklerde ilk sırada gelir.
20. yüzyılın ikinci on yılı içinde yaratıcılığa başlayan Cafer Cabbarlı zengin ve kapsamlı yaratıcılık yolunu geçerek, edebiyatın hem şiir, hem dram, hem de nesir türlerinden beceriyle kullanmıştır. Cesaretle neredeyse modern Azerbaycan edebi dilin oluşmasında onun müstesna hizmetleri vardır.
Annesi Şahbikə en azından küçük oğlunu eğitimden mahrum etmemek için Caferi öncelikle mahalle mollasının yanında okumaya, biraz sonra Molla Kadiri'nin yanında Kur'an okumaya yollar. Bu dönemlerde 6-7 yaşında olan Cafer annesinin pişirdiği ekmekleri tüccarların dükkanına taşımakla ailesine yardım ediyor. Mollanın ona bir şey vermeyeceğini anlayan Cafer başka şehir çocukları ile birlikte 1905 yılında "Starıy Poçtovı-25" de Hacı Məmmədhüseyn Bedelovun özel mülkünde açılan üç sınıflı "7. Müslümanı ve Rusça" okulunun birinci sınıfına kayıt olmuştur.
Cafer'in ilk öğretmenleri seçkin eğitimci-yazar Süleyman Sani Axundov, Abdullah Saik, Rahim bey Şıxlinski, Əliməmməd Mustafayev idi. Cafer Cabbarlı 1908 yılında "7. Müslümanı ve Rusça" okulunu bitirip bir süre ailesine yardım etti.
Cafer'in el yazmaları içerisinde henüz tamamen bitmemiş, okullu hattı ile yazılmış birkaç şiir, hikâye, opera metni ve hatta roman da vardır. Bazı araştırmacılar Cabbarlının 1913 yılından kendi yazıları ile gazete kontrollerine geldiğini gösteriyorlar. 1990 yılının başlarına kadar böyle hesap ediliyordu ki, Cabbarlının ilk manzumesi 1915 Nisan ayının 3'ün de "Okul" dergisinin 6. sayısında yayınlanmış "Bahar" şiiridir.
1915 yılında Bakü Politeknik Okulu'nun elektro-mekanik şubesine giren yazar 1920 yılı Mayıs ayının 6'sın da eğitimini tamamlayarak diploma almıştır.
Cafer Cabbarlı 1920 yılında Bakü Politeknik Okulu'nu bitirdikten sonra Azerbaycan Devlet Üniversitesi tıp fakültesine girmiştir. O, burada okumuş, fakat bu sanat onu ilgisini cekmediğinden dilekçe yazıp bu fakültədən çıkmıştır. 1923 yılının Eylül ayından Cabbarlı sahne alemi ve tiyatro tarihi ile yakından tanışmak amacıyla Bakü Türk Tiyatro Okulu'nda konuşmalara katılmaya başlamıştır. Aynı zamanda 1924 yılında Azəraycan Devlet Üniversitesi Doğu Fakültesi tarih bölümünde de eğitimine devam etmiştir.
1915-1920 yılları Cafer Cabbarlının sadece öğrencilik yılları değil, edebiyata, sanata geldiği dönemdir. O, birbiri ardına "Vefalı Seriye veya göz yaşları içinde gülüş", "Solgun çiçekler", "Nasreddin Şah", "Trablis savaş veya Yıldız", "Edirne fethi", "Bakü Savaşı", "Aydın" gibi Azerbaycan sahnesini düşündüren eserler yazmış, lirik ve Satirik şiirlerle, bir takım hikâyelerle çeşitli basın organlarında konuşmalar yapmıştır.
Lirik ve Satirik şiirleri. Hikâyeleri ve ilk dram eserleri
Cabbarlının yaratıcılığı zaman itibarıyla çok devam etmese de, siyasi-sosyal yönden çok önemli bir dönemi, 1915-1934 yılları arasındaki yirmi yıllık bir tarihi aşamayı kapsamaktadır. Çok önemli sosyo-politik olaylarla dolu olan bu tarihi dönemi kastederek diyebiliriz ki, Cabbarlının edebi faaliyeti Azerbaycan'da, özellikle Bakü'de kapitalizm ilişkilerinin hızla geliştiği burjuva ve mülkədar Azerbaycanının işçi-köylü Sovyet Cumhuriyeti'ne dönüştüğü yıllarda geçmiştir. Cabbarlının büyük yaratıcılık yolu zor ve çelişkili olsa da, esasen, yükseliş ve kalkınma yolu olmuştur.
Azerbaycan demokratik-realist klasik edebiyatına, zengin halk yaratıcılığına dayanan Cabbarlı, başlıca olarak, Mirza Feteli Axundov realizminden yararlandı. Mirza Feteli Axundovun maarifçi-demokratik fikirlerini, yaşamla derinden bağlı olan realizmini Cabbarlı genellikle Azerbaycan Edebiyatı için, özellikle kendisi için en doğru bir yaratıcılık yolu hesap etti.
Cabbarlının dayandığı gerçekçilik halk hayatı ile, Azerbaycan insanlarının özgür ve güzel yaşam hakkındaki arzuları ile, halkın ileriye, ışığa ve sadakate doğru coşkun eğilimleri ile ilgili idi.
Belirtildiği gibi, Cabbarlı edebiyata şiirle gelmişti ve ilk matbu şiirleri 1911 yılında "Hakikat-i Efkar" gazetesinde yayınlananmıştır. Cafer Cabbarlı libretto yazmış,”Şahsenem” ve “Sitara” operalarının librettisti o olmuştu.
Genç Cabbarlı henüz çocuk yaşlarından insanların ağır durumunu, toplumun yoksullara ve zenginlere bölündüğünü görür, insanların ağır, meşakkatli hayat içerisinde yaşamasını müşâhede eder ve tüm bunları kaleme almaya, onlara kendi yaklaşımını anlatmaya çalışır.
Yazar 1934 yılının sonunda, 31 Aralık, sabah saat 4 de kalp krizi sonucu hayatını kaybetti.
