24 – Humberto R. Maturana & Francisco G. Varela, Bilgi Ağacı: İnsan Anlayışının Biyolojik Temelleri I. Giriş: Bilmek, Dünyayı Tanımak mı Yoksa Kurmak mı? Bilgi Ağacı, ilk bakışta bir biyoloji ya da bilişsel bilim kitabı gibi görünse de, aslında çok daha köklü bir soruyla başlar: İnsan dünyayı mı bilir, yoksa dünyayı bilirken mi yaratır? Maturana ve Varela’nın bu çalışması, bilmeye dair alışıldık kabulleri sarsan bir davettir. Burada bilgi, dış dünyaya ait nesnel bir içerik olarak ele alınmaz; bilme, canlılığın kendisiyle iç içe geçmiş bir süreç olarak düşünülür. Kitap, “bilgi” kavramını nötr bir araç olmaktan çıkarıp, insanın dünyayla kurduğu ilişkinin merkezine yerleştirir. Bu nedenle Bilgi Ağacı, yalnızca bilimsel bir metin değil; epistemolojik, felsefi ve hatta etik sonuçları olan bir düşünce yapısıdır. II. Otopoiesis: Canlılığın Kendini Kurma Mantığı Kitabın temel kavramlarından biri olan otopoiesis (kendi kendini var etme), canlıları dışarıdan belirlenen mekanik sistemler olarak değil, kendi organizasyonunu sürekli yeniden üreten bütünlükler olarak ele alır. Canlı bir sistem, çevreden “bilgi alan” pasif bir alıcı değildir; çevreyle etkileşimi içinde kendi sınırlarını ve anlam dünyasını üretir. Bu yaklaşım, klasik uyum (adaptasyon) anlatılarını kökten değiştirir. Canlı, çevreye uyum sağlamak için bilgi biriktirmez; çevreyle kurduğu ilişki içinde kendi dünyasını kurar. Dolayısıyla bilme, bir yansıtma değil, bir oluş sürecidir. III. Bilmek = Temsil Etmek Yanılgısı Maturana ve Varela’nın en radikal itirazlarından biri, bilmenin dünyayı temsil ettiği fikrinedir. Kitap boyunca, bilginin “dışarıdaki gerçekliğin zihindeki kopyası” olduğu varsayımı sistematik biçimde çözülür. Gözlemci hiçbir zaman gözlemlediği şeyin dışında durmaz; gözlemci, gözlemin bir parçasıdır. Bu

İnceleme

Bilgi AğacıFrancisco J. Varela · Metis Yayıncılık · 201567 okunma

Yazar Hakkında

Francisco J. VarelaYazar · 1 kitap

Francisco Javier Varela García, akıl hocası Humberto Maturana ile birlikte en çok biyolojiye otopoiesis kavramını tanıtmasıyla tanınan Şilili bir biyolog, filozof, sibernetikçi ve sinirbilimciydi. - Bilim ve Budizm arasındaki diyaloğu geliştirmek için Akıl ve Yaşam Enstitüsü'nün kurulmasında büyük rol aldı. Varela 1946 yılında Şili'nin Talcahuano kentinde Corina María Elena García Tapia ve Raúl Andrés Varela Rodríguez'in oğlu olarak dünyaya geldi. Ortaokulu akıl hocası Humberto Maturana gibi Santiago 'daki Liceo Alemán del Verbo Divino'da tamamladıktan sonra (1951-1963), Varela geçici olarak Şili Papalık Katolik Üniversitesi'nde tıp eğitimi aldı ve Şili Üniversitesi'nden biyoloji derecesiyle mezun oldu. Daha sonra Harvard Üniversitesi'nde biyoloji alanında doktora yaptı. 1970 yılında savunduğu ve Torsten Wiesel tarafından yönetilen tezinin başlığı Böcek Retinaları: Bileşik gözde bilgi işleme idi. Biyoloji, nöroloji ve bilişsel bilimlerin dışında matematik ve felsefe alanlarında da sayısız çalışma kaleme alan, eserleriyle birçok düşünüre ve sinirbilimciye ilham kaynağı olan Varela 2001 yılında Paris'te öldü.