Bu inceleme özet şeklindedir!
Tanzimat Dönemi'nde edebiyatımıza birçok yeni tür girer. Roman, hikaye, deneme, makale, fıkra gibi türler edebiyatımıza bu dönemde girmiştir.
Bu dönemde roman türünün ilk örnekleri çeviri yoluyla Türk Edebiyatı'na girer. İlk çeviri roman Yusuf Kamil Paşa'nın Fransız bir yazar olan Fenelon'dan çevirdiği ve adına Tercüme-i Telemak verdiği eser olmuştur.
1. Nesil Tanzimat romanı romantizm etkisindedir. Romanlar eğitim için bir araç olarak kullanılmıştır. Bu dönemde sosyal konulara sıkça yer verilmiş ve başlıca konular kölelik-cariyelik, yanlış batılılaşma ve kültürel değişimdir. Mekan sosyal romanlarda İstanbul'dur. Tarihi romanlarda mekan İstanbul ve İstanbul dışıdır. Cezmi romanında da mekan İstanbul dışıdır. Romanda teknik kusurlar görülür. Yazar sık sık araya girer. Namık Kemal de 1. Nesil sanatçısıdır.
2. Nesil Tanzimat romanı ise realizm etkisindedir. Romanlar teknik yönden güçlenmeye başlar. Romanın temel amacının sanat olduğu görüşü hakimdir. Dilin sadeleşmesine yönelik düşünceler ortadan kalkar.
Cezmi romanı da bu özellikler dikkate alınarak incelenmelidir.
Cezmi romanı Sokullu Mehmet Paşa döneminde başlar. Mekan olarak İstanbul'da başlasa da Azerbaycan ve İran'da sürer. Tebriz sarayında ise roman sona erer.
Cezmi'den bahsedecek olursak Cezmi bir atlı spor ustasıdır. Bu yeteneği sayesinde Ahmet Paşa ile tanışır ve bir yemekte şairlikte de usta olduğunun anlaşılmasıyla Nevi ile tanışma fırsatı bulur.
1570 yılında İran seferine katılır. Bu sefer sonucunda yaptıklarıyla ünü artar. Sefer esnasında kendisine düşman olan Pertev adında bir düşman askerini boğulmaktan kurtarır ve onunla dost olurlar.
Yine bir seferde Cezmi Adil Giray ile tanışır. Savaşlardaki becerileri sayesinde Adil Giray'ın da beğenisini kazanır.
Savaş esnasında