Cemal Paşa/ Hatıralar.
Bahriye Nazırı ve 4. Ordu Kumandanı.
Ahmed Cemâl Paşa (d. 6 Mayıs 1872,ö. 21 Temmuz 1922,), Türk siyaset adamı ve asker, İkinci Meşrutiyet döneminde İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin üç liderinden biridir. Özellikle 1913-1918 yılları arasında Osmanlı Devleti'nin iç ve dış siyasetinin belirlenmesinde etkin rol oynamıştır. 11 Mart 1914 ve 14 Ekim 1918 tarihleri arasında Bahriye Nazrılığı, 7 Aralık 1913 ve 21 Mart 1914 tarihleri arasında ise Nafia Nazırlığı görevini üstlenmiştir. I. Dünya Savaşı'nda Suriye ve Filistin Cephesi'nin komutanı olarak görev yaptı. 1915 yılında Türklere saldıran çetelere destek Ermenilerin sürgün edilmesini planlayanlardan birisidir.
Tarihi olaylara yön veren kişilerin anılarını yazması bir gelenektir. Tarih bilimi öğrencilerine anlatılan ilk derste ise, anıların subjektif olacağı düşüncesiyle, tarihi kaynak olamayacağı ancak başka kaynaklarla karşılaştırarak doğrunun bulunması yoluna gidilmesi öğretilir. İnsanlar anılarını niye yazar? Görev yaptığı zamanlarda, yaptığı faaliyetleri anlatamayan, istismara uğradığını gören kişiler bunlara karşı cevap olmak için de anılarını yazabilir. Cemal Paşa'nın anıları da bu gözle incelenmelidir.
Cemal Paşa'nın da söylediği gibi amacı bir harp tarihi yazmak değildir. Bir siyasi vesika yayınlamaktır. Bu nedenle Ordu'nun harekat ve icraatına ait hususları değil, Suriye ve Filistin Cephesi'nde kumandanı olduğu dönemde yaşadıklarını anlatmaktadır. Osmanlı'yım ama ben Türk'üm diyen Cemal Paşa I Dünya Savaşı öncesinde itilaf devletlerinin, Osmanlı Devleti'nin Toprak bütünlüğüne karşı sinsice uygulamış olduğu siyasi adımları, bunların askeri etkilerini kendi gözüyle açıklamaktadır. Satır aralarında anlatılmaya çalışılan şey: Osmanlı Devleti'nin toprak bütünlüğünü, azınlıkların hak ve