Adı:
Kürtçe Grammer
Baskı tarihi:
2009
Sayfa sayısı:
392
Format:
Karton kapak
ISBN:
9789758637744
Kitabın türü:
Dil:
Türkçe
Ülke:
Türkiye
Yayınevi:
Avesta Yayınları
"Kürtçe Gramer, İran`ın Urmiye kentinden Akdeniz kıyılarındaki Kürt Dağına, Erzurum`dan Irak`ın Amediye ve Suriye`nin Kamışlı kentlerine kadar ve Orta Asya, Horasan, Kafkaysa ve Afganistan Kürtlerinin de konuştukları Kurmanci lehçesini esas almaktadır. Bu kitap Kürt kültürel rönesansının düşünürlerinden, Latin alfabesini Kürtçeye adapte edip bu alfabeyle dergi ve kitaplar yayımlamış olan yazar ve dilbilimci Celadet Ali Bedir Han ile tanınmış Fransız şarkiyatçısı ve diplomatı Roger Lescot`nun uzun çalışma ve araştırmalarının ürünüdür."
392 syf.
·Puan vermedi
Kürtçe'nin babası olarak bilinen Mîr Celadet'in bu kitabı Kürtçe'yi öğrenmek, bilmek, daha iyi yazabilmek istiyorum diyenler için çok yararlı bir kitap.
Günümüzde Kürtçe eğitiminin alınamaması malesef ki Kürtçe konusunda bir çok Kürt'te bile eksiklikler yaratıyor. Kürtçe konuşurken kullanılan Arapça, Farsça, Türkçe -özellikle lı,li ve mış,miş- eklerinin kürtçe kelimelerinin sonuna getirildiğini mutlaka fark etmişsinizdir. Bu kitabı okumak sizi bu eklerden de kurtaracaktır :)
Kürtçe-Türkçe anlatımıyla çok basit ve anlaşılır olan bu kitapta Kürtçe gramer hakkında da detaylı bilgilere sahip olacaksınız.
Kürtçe konuşup, yazamayanlar için harika bir kitap.
Anlıyorum, ama konuşamıyorum klişelerine sahip arkadaşlar sizi bu klişeden kurtarmanın en güzel yolu bu kitap. :)
Ve tabi ki Kürtçe konuşabileceğiniz, pratik yapabileceğiniz bir arkadaşınızın olması sizi daha çabuk ilerletir. Ama tabi ki bu arkadaşınız -mış,miş eklerini kullanan bir arkadaş değilse. :)
Kürtçe Orta Doğu ve Yakın Asya'nın Arapça, Türkçe ve Farsça'dan sonra en çok konuşulan dilidir. Geniş Hint-Avrupa dilleri ailesinin İran grubuna girer ve bu grubun tarihi kökenlerinden en az uzaklaşmış, özgünlüğünü en iyi koruyabilmiş dillerinden biridir. Yapı olarak Ural-Altay dil ailesine giren Türkçe ve bir Sami dil olan Arapça'dan çok farklıdır. Ama hem gramer hem de bazı temel sözcükler açısından gerek Avestо ve Sankrit gibi eski diller, gerek Fransızca, Ingilizce, Rusça ve Almanca gibi çağdaş Avrupa dilleri ile önemli benzerlikler arz eder. Aynı kökten gelen Kürtçe ile Farsça arasındaki benzerlik ve farklılıklar ise Latinceden türeyen Fransızca, Italyanca ve Ispanyolca arasındaki ayrılıklarla karşılaştırılabilir. Bir kısım sözcükler aynı eski Iranca kökenden gelip, zamanla değişik bir evrim sonucu bugün iki dilde tamamen farklı telafuz edilmektedir. Her iki dilin ayrıca tamamen kendilerine özgü zengin kelime hazineleri, morfoloji, fonoloji ve gramer kurallarI vardIr. Örneğin Kürtçede önemli bir rol oynayan adların, Fransızcada olduğiu gibi eril ve dişil olarak cinslere göre ayrımı olayı Farsçada yoktur.
...
-eh-, -ehi-, -ey- gruplarının yerine -ê- geçer.

Ör: Reh, rê olur. (Yol)
Behvil, bêvil olur. (Burun)
Şeh, şê olur. (Sarışın, al)
Rehil, rêl olur. (Orman)
Avehtin, avêtin olur. (Fırlatmak, atmak)
Mehvan, mêvan olur. (Misafir)
Behtir, bêtir olur. (En iyi)
Çehlek, çêlek olur. (İnek)
Pey, pê olur. (Ayak)
Keyf, kêf olur. (Zevk)
Eleyh, elêh olur. (Aleyh)
Heyiv, hêv olur. (Ay)
Meyiw ya da mehiw, mêw olur. (Asma kütüğü)
Kürt alfabesinde otuz bir harf, eğer kullanımı ihtiyari olan iki harf de eklenirse otuz üç harf vardır:
a, b, c, ç, d, e, ê, f, g, h, i, î, j, k, l, m, n, o, p, q, r, s, ş, t, u, û, v, w, x, y, z.

-İhtiyari harfler:
Q - Arapçadaki «ق» sesini verir. Türkçedeki ötümsüz kalın «k» (sokak) gibi okunur.
Ör. : qul, daliqandin, qedandin, qam, qenc, qehreman.

X - Arapçadaki «خ» harfinin sesine benzer bir ses verir. Almanca «suchen» sözcüğündeki «ch», İspanyolca «jota» sesi gibidir. Gırtlaktan gelen «h» ye (ahir, çuhur) yakın bir sestir.
Ör. : xew, ax, axaftin, Sernex, xwarin, xwe, xwelо.
Kürtçede sekiz ünlü vardır; bunların üçü kısa, beşi uzundur.

- Kısa ünlüler. Üç tanedir : e, i, u. Hepsi ön çıkışlı ya da karmadır.

E - Türkçedeki «e» gibidir
Ör. : dev, dest, der, ser, ev, evor, vejandin.

I - Türkçedeki «ı» sesine yakındır. Almanca «kommen, gehen, machen» gibi mastarların sonlarındaki «en» ekine yakın bir ses verir. Kısa ve sert söylenir.
Ör. : kir, bir, mir, di, ji, li, dil, tevir, bivir, kirin.

U - Türkçedeki «ü» ve «u» sesleri arasında bir sestir. Hiçbir Avrupa dilinde tam karşılığı yoktur; Almanca «kurz, kultur, Burg, Kurdisch» sözcüklerindeki «u» sesine yakındır.
Ör. : kur, gul, hundir, kun, kutilk, kulav, kumbir.

- Uzun ünlüler. Kürtçede beş uzun ünlü vardır: a, ê, î, o, û. Bunlardan ê ve î ön çıkışlı, a, o, û arka çıkışlıdır.

A - Türkçedeki «a»'nın uzatılmışıdır.
Ör. : bav, kal, mal, sar, av, ga, sal, savar, sahо.

Ê - Türkçe karşılığı yoktur; Fransızcadaki «é» (été sözcüğündeki gibi) sesini verir.
Ör. : kê, kêl, têt, têr, mêr, lêv, hêk, mêkew, nêrоn, kêm.

Î - Türkçedeki «i»'nin uzatılmışı gibidir.
Ör. : mîr, sîr, pîr, îro, îsal, spî, penîr, zînî, tîr.

O - Türkçedeki «o» gibidir.
Ör. : ol, pol, por, sol, sor, soz, lor, gol, torin, dorhêl.

Û - Türkçedeki «u» gibidir.
Ör. : dûr, mû, tûr, şûrik, rû, dûv, kûr, şalûl.

- Ünsüzler. Sınıflandırılmaları kısaca şöyledir:

DUDAKSILLAR: b, f, m, p, v, w. Bunların ilk beşi Türkçedeki gibidir; w ise Türkçedeki «u» ve «a» ünlülerinin birlikte telaffuzu ya da İngilizcede «well» sözcüğiündeki «w»'nin telaffuzu gibidir.
Ör. : war, were, wir, wо, winda, dewar, hewandin.

DİŞSELLER: d, l, n, r, s, t, z. Hepsi Türkçedeki sesleri gibidir.

ÖNDAMAKSILLAR: c, ç, ş, j, y. Hepsi Türkçedeki sesleri gibidir.
Ör. : car, cil, cêrî, cisin, ciwan, can, cendek.
çek, çilo, çûn, çol, çêkirin, çar, çep, çeqçeqok.
şil, şûv, şev, şûr, şandin, şal, şapik, paşîv, şevereş.
yar, diyar, heyirîn, peyivîn, meyizîn, neyar.

DAMAKSILLAR VE GIRTLAKSILLAR: g, h, k, q, x.
G - Türkçedeki «g» gibi örümlü (yumuşak) bir ünsüzdür, «girmek», «garson» sözcüklerinde olduğu gibi.

H - Türkçede olduğu gibidir.
Ör. : heyv, heval, cih, guh, qehirîn, bihêle.

K - Türkçedeki ince «k» (ke) gibi okunur: «kilogram», «kerem» sözcüklerinde olduğu gibi.

Q - Arapçadaki «ق» sesini verir. Türkçedeki ötümsüz kalın «k» (sokak) gibi okunur.
Ör. : qul, daliqandin, qedandin, qam, qenc, qehreman.

X - Arapçadaki «خ» harfinin sesine benzer bir ses verir. Almanca «suchen» sözcüğündeki «ch», İspanyolca «jota» sesi gibidir. Gırtlaktan gelen «h» ye (ahir, çuhur) yakın bir sestir.
Ör. : xew, ax, axaftin, Sernex, xwarin, xwe, xwelо.

İHTİYARİ KULLANILAN ÜNSÜZLER: yukarıda sayılan ünsüzlere, kullanımı genel olmayıp bazı ağızlara özgü olan iki işareti daha eklemek uygun olur. Bunlar Arapçadaki «ح» harfine tekabül eden, Türkçe normal «h» ile yazılıp okunan «ĥ» ile Arapça «غ» sesinin karşılığı «ҳ» harfidir.
"Sözcüklerin başında, içinde ve sonunda kısa ünlülerle kaynaşınca. (Bk. ilerde, par.71 ve dev.) hatırlatacağım*" dediğim yer.

Büzülme. Büzülme olguları arasında şunlar sayılabilir:
a) Rastlantı sonucu yan yana gelen fonemler (edat ve zamir, önfiil ve fiil, vb.).

b) Daha önce belirtilen kural gereğince sözcüklerin içinde süreklilik kazanan durumlar. Bunların hepsi, uzun ünlüler lehine (genellikle kısa) ünlü ve ünsüzden oluşan sabit bazı grupların atılması sonucunu doğurur.
Aşağıdaki tablolar, genel olarak daha tutucu olan bazı dağ ağızlarındaki (Botan, Hakkari, Behdinan ve hatta Tor Abdîn) biçimler ile ova lehçelerindeki sözcükler karşılaştırılarak düzenlenmiştir. Bu şekilde saptanan örneklerin sayısı ve uygunluğu öyledir ki, ona dayanılarak bu değişikliklerin Kürt ünlü sisteminin gelişmesinde bir aşama sayılabileceği yolunda bir kuram öne sürülebilir: bunun için bilimsel yayınlar beklenmelidir ve bu arada söz konusu değişikliklerin Arap ve Fars kökenli sözcüklerde çok belirgin olduğu söylenebilir.

Buna göre, -eh-, -we-, -ehe-, -ehi- yerine -a- geçer.
Ör: Kehnî, kanî olur. (Kaynak, çeşme)
Pehtin, patin olur. (Pişirmek)
Dehnû, danû olur. (Dövme)
Dehşik, daşik olur. (Sıpa)
Cehnî, canî olur. (Tay)
Reh, ra olur. (Damar, sinir)
Behjo, bajo olur, ajotin fiilinin emir kipi. (Sür. Araç vs.)
Behvêje, bavêje olur, avêtin'in emir kipi. (At, atmak anlamında)
Behwer, bawer olur. 'Bawer kirin'. (İnanmak)
Şehir, şar olur. (Kent)
Pehnî, panî olur. (Topuk)
Pehîz, paîz olur. (Sonbahar)
Fehim, fam olur. (Fehim: Arapça) + (Anlamak)
Xwestin, xastin olur. (İstemek)
Xweher, xwar olur. (Eğri)
Behir, par olur. (Pay)
Tehil, tal olur. (Acı: Kahve acısı)
Çehiv, çav olur. (Göz)
Pehin, pan olur. (Geniş)
İran dilleri grubuna giren Kürt dili (kurdî) başlıca iki lehçeye ayrılır: "Kurmancî" ve "Soranî." Bunların her biri de birçok yerel ağızlar içerir. Bazen kuzey lehçesi adıyla da anılan "Kurmancî" Türkiye, Suriye ve Kafkasya'nın Kürt bölgelerinde konuşulduğu gibi İran ve Irak Kürdistan'ının kuzey bölümlerinde de konuşulur. "Baba Kurdî" de denilen "Soranî" lehçesi Kürdistan'ın güneydoğusunda, yani Süleymaniye bölgesinde konuşulur. Bu özet dil haritasını tamamlamak için Dersim'de ve Siverek bölgesinde konuşulan "Dumilî (Zaza)" lehçesi ile İran'da Kermanşah yöresinde "Ehli Hak"’larca konuşulan ve giderek ortadan kalkmakta olan "Goranî" lehçesinden de söz etmek yerinde olur...
...

Kitabın basım bilgileri

Adı:
Kürtçe Grammer
Baskı tarihi:
2009
Sayfa sayısı:
392
Format:
Karton kapak
ISBN:
9789758637744
Kitabın türü:
Dil:
Türkçe
Ülke:
Türkiye
Yayınevi:
Avesta Yayınları
"Kürtçe Gramer, İran`ın Urmiye kentinden Akdeniz kıyılarındaki Kürt Dağına, Erzurum`dan Irak`ın Amediye ve Suriye`nin Kamışlı kentlerine kadar ve Orta Asya, Horasan, Kafkaysa ve Afganistan Kürtlerinin de konuştukları Kurmanci lehçesini esas almaktadır. Bu kitap Kürt kültürel rönesansının düşünürlerinden, Latin alfabesini Kürtçeye adapte edip bu alfabeyle dergi ve kitaplar yayımlamış olan yazar ve dilbilimci Celadet Ali Bedir Han ile tanınmış Fransız şarkiyatçısı ve diplomatı Roger Lescot`nun uzun çalışma ve araştırmalarının ürünüdür."

Kitabı okuyanlar 7 okur

  • Remziye Eşin
  • mahmut yiğiter
  • Abdullah Gure
  • Dijwar
  • Ali FIRAT
  • Sareban
  • cengiz tolstoyevski

Kitap istatistikleri

Okur puanlamaları

10
%100 (1)
9
%0
8
%0
7
%0
6
%0
5
%0
4
%0
3
%0
2
%0
1
%0