8/10
2017 5. kitabı
Hocaların hocası güzel yazmış yazmasına da bende İbn Sina gibi tekrar tekrar okuyacak tâkat yok. Muallim'in İlk Felsefe dediği temel yapı taşı, okumadan geçilmezdi elbette.
Varlık üzerine sistematik bir inceleme
Aristo'nun metafiziği 2500 yıl önce yazılmış olmasına rağmen içerisinde çok yoğun bilgi barındıran bir kitap. Belki de felsefe okumsına daha yeni başlamış olmam sebebiyle bana ağır gelse de, üzerinde uzun bir süre durulup tahlil edilmesi durumunda kitaptan çokça verim alınabilir. Kendi içinde birçok farklı küçük kitaptan oluşuyor ve bu kitapların yani Aristo'nun bu konuda verdiği derslerin notlarının birleştirilmesinden meydana geliyor. Bu sebeple herhangi bir sıralaması yok, Aristo her kitapta başka bir konuyu ve incelemeyi ele alıyor. Felsefi düşünme, bilimsel yaklaşım, varlığın ne'liği, ne idüğülüğü, varlığın ilkeleri, asıl var olan ilk neden, bir olan, gibi konular üzerinde belki de tarihte ilk kez sistematik (analitik düşünme) bir yol izlenerek bir sonuca ulaşmaya çalışılıyor. Kısıtlı bir süre zarfında okuduğum için oldukça eksik parçaların kaldığını söylemem gerekiyor. Metafizik kesinlike uzun bir süreçte yavaş yavaş ve sindirilerek okunmalı. Fakat inkar edilemez bir düzeyde bu kitap varlık felsefesi konusunda kesinlikle bir baş yapıt.
“Kötü bir anıyı unutmanın en iyi yolu güzel bir tanesiyle değişmektir.”
Metafizik, Felsefe tarihinin genellikle en büyük filozofu olarak kabul edilen, Aristoteles’in en önemli ve içeriği bakımından en çok tartışılmış olan eseridir. İlkeler, nedenler, varlık, varolan gibi felsefenin en temel meselelerini araştıran bu eser, klasik dönemden günümüze kadar, filozofların ve diğer araştırmacıların başvuru kaynakları arasında ilk sırada gelir. Kendisinden önce gelen hocası Platon ve hocasının hocası Sokrates ile onlardan önce gelen Herakletios çizgisi, Sofistler ve diğer doğa filozoflarının eserlerini bir hayli aşan düzeydeki bu eser yazıldığı günden (yaklaşık 2500 yıl önce) beri süregelen Hiristiyanlık, Müslümanlık gibi teolojileri ve felsefe tarihini tümden etkileyegelmiş hacimli( büyük boy/650 sayfalık kitap) bir kitap. Okunması başta mekanik bir havayı hissettirmekle birlikte eserin içeriğine nüfuz edildiğinde derinliğine varamayacağımız hissi veren bir eser. Sanırım bu eseri aşan ikinci bir metafizik kitabı hâlâ yazılmadı , yazılanlar da daha çok bu eserin etrafında şekillenen yorumlardan ibaret. Sabırla ve istekle ancak okunabilecek bir kitap ama kesinlikle okunduğuna değecek bir kitap.
(Aristoteles’in Metafizik Sistemi-Ömer OSMANOĞLU)
Aristoteles hâlihazırda başlamış olan bir metafizik geleneğe kendisini eklemlerken meseleleri titiz bir biçimde gözden geçirerek çeşitli problem
alanları belirler. Öte yandan, kendisi metafiziğe dair yapılan tartışmalara
yeni kavram, problem ve metotlar ekleyerek Yunan metafiziğini doruk
noktasına taşır. Aristoteles’in metafiziğin temeline mantığı koymak suretiyle
rasyonel bir düşünme ve ifade zemini hazırlaması ileri bir adım sayılmalıdır.
Onun tözü metafiziğin odak noktasına yerleştirmesi büyük bir
yeniliktir. Varlık, töz ve oluş kavramlarının farklı anlamlarını ayırt etmesi
de öyledir. Tözü hareket ve değişim olguları çerçevesinde ele almak ve
bunu yaparken madde-form ve kuvve-fiil ayrımlarına dikkat etmek yine
Aristoteles’e özgüdür. Tözün çoklu anlamlarını belirginleştirmek ve tözleri
sınıflandırmak suretiyle kavrama kullanım zenginliği katmak yineAristoteles’e özgü bir farktır. Birbiri ardına yükselen ve her biri diğerini
türeten tözler ve formlar hiyerarşisi sayesinde en alttaki belirsiz maddeden
en üstteki Tanrı’ya kadar evrenin rasyonel bir şemasını çıkarmak
Aristoteles’e özgü bir dehadır. Aristoteles varlık soruşturmasını doğayı
ve tüm bir evreni kuşatacak bir biçimde yaparak tüm varolanları bir form
ve töz çokluğu içinde sunmaktadır. Aristoteles’le birlikte, her şeyin asıl,
gerçek, ilk nedenine yönelik arayış metafiziğin alanını yeryüzündeki varlıklardan
gökyüzüne ve onun ötesindeki varlıklara doğru genişletmiştir.
Bu girişten sonra, Aristoteles metafiziğinin belli başlı karakterlerini
sunmak yerinde olacaktır:
(a) Metafizik, her şeyin ilk nedenlerini araştıran bir bilimdir. Bu bakımdan
metafizik bilgelik, ilk felsefe ya da ilk bilimdir.
(b) Metafizik, varlık olarak varlığın bilimidir; yani, olan şeyleri
Aristoteles ve MetafizikEdebiyat Felsefe- Düşünce
Aristoteles Doğunun ve Batının tüm felsefe tarihinde herkesin üzerinde uzlaşmaya vardığı bir Filozof. Metafizik ise gerçekten okunması belki tekrar tekrar okunması gereken harika bir eser. Ahmet Dursun Hocanın çeviri ve notlarıyla keyifle okunacak bir şaheser.
Puan vermedi
Aşağıdaki alıntı felsefe.gen.tr adresindeki Aristoteles ve Madde – Form İlişkisi Nedir?" adlı makaleden alınmıştır.
...
Aristoteles, hocası Platon’un aksine ideayı ya da formu asla görünür şeylerden ayrı düşünmemiş, onun görünür şeylerde içkin olduğunu savunmuştur. Böylece Platon’un idealarla görünür şeyleri birbirinden ayıran ikici (düalist) anlayışının tersine Aristoteles gerçekliğin ve hakikaten görünür evrende olduğunu ve görünür olandan bağımsız bir başka hakikat de olmadığını dile getirmiştir.
...
Hiç form kazanmamış, formun kendisinde henüz hiç gerçekleşmediği madde “salt madde” ya da “ilk madde”dir (prote hyle). Bu ilk madde, Aristoteles’e göre bir “kuvve hâlinde olma durumu” ya da gizilliktir (dynamis). Form ya da öz, bu ilk maddede henüz gizil hâlde, yani bir imkân olarak bulunmaktadır. Bu ilk maddenin form, yani varlık ve gerçeklik kazanabilmesi için bu gizilliğin açığa çıkması, imkânın gerçekleşmesi gerekecektir.
...
Form onda kendisini açtıkça, gizillikten edimselliğe, potansiyelikten aktüelliğe, dynamisten energeiaya döndükçe madde gerçeklik ve varlık kazanacaktır. Oluş denen şey gizil durumdaki formun maddede edimselleşmesinden başka bir şey değildir.
...