Puan
8.210 üzerinden
Çok güçlü bir Amerikan rüyası ve kapitalist sistem eleştirisinin akıcı bir dille, son derece yaratıcı bir kurguya dökülmesi Ragtime ya da Caz Dönemi. 1900’lerin başında ‘beyaz’, burjuva bir aile ile Doğu Avrupa’dan yeni göçen Yahudi bir ailenin hikayeleri ekseninde, göçmenlik ve ırkçılık, özellikle Sanayi Devrimi sonrası yeniden şekillenen sosyal sınıflar ve ortaya çıkan endüstriyel sömürü ile her geçen gün dişlerini işçi sınıfına daha da acımasızca geçiren vahşi düzenin çarkları ve buna karşı sendikalaşmanın sonuçları ile politikada dönen kirli oyunlar başta olmak üzere 20. yy başından Birinci Dünya Savaşı’na kadarki dönemin Amerikan toplumunu tüm gerçekliği ve boyutlarıyla anlatmış. Kitabın ilk bölümü daha çok yazarın fikirleri üzerine yoğunlaşıyor. Gerçekleri tüm sadeliği ve çıplaklığıyla anlatıp yüreğinize kaya oturtan Upton Sinclair’den farklı olarak Doctorow daha mizahi bir dil ve daha renkli bir kurguyla anlatmayı seçse de, bu kısım, yine çok sevdiğim Şikago Mezbahaları’nı anımsattı çokça. Doctorow’un toplumun alt tabakalarının -işçiler, siyahiler ve göçmenler- durumunu ve sınıflar arasındaki dinamikleri anlatırken, temeli Engels’e dayanan (okumadıysanız lütfen mutlaka Ailenin, Özel Mülkiyetin ve Devletin Temeli’ni okuyun) mevcut düzenin kadına toplumda ve ilişkiler içinde dayattığı prangaları da es geçmemesi romana ayrı bir derinlik katmış. Romanın ikinci bölümünde burjuva ailenin hayatına zenci bir caz piyanisti giriyor ve kurgunun temposu hayli hızlanıyor. Sanırım romanın ritmi yazar tarafından özellikle böyle tasarlanmış. Roman boyunca kurgu karakterlerin yanında Emma Goldman, Freud, Henry Ford gibi tarihi figürleri de romana dahil etmiş yazar. Bu, romanın dönemin dokusunu yansıtmadaki başarısını arttırmakla birlikte Doctorow’un incelikli mizahıyla
Ragtime, adını askeri marşların ve Afro Amerikan müziğinin karışmasından almıştır. ABD'de ortaya çıkmış ve döneminde ülkenin her yerine yayılmış, daha çok zenciler tarafından icra edilen bir müzik türü olarak popülerleşmiştir. Hızlıdır ve piyano odaklıdır.
Doctorow, bu yapıtının üslubunu tıpkı bir ragtime parçası dinliyormuşsunuz gibi ayarlamış. Hızlı ve akıcı bir dili var. Söz ettiği olaylar ise 1900'lerin Amerika'sında geçiyor. Emma Goldman'dan Houdini'ye birçok ismin hikayelerini bu satırlarda okumak oldukça keyif verici.
Olay üzerinden akan, merak uyandırıcı ve eğlenceli bir yapıt olduğunu söyleyebilirim. Okurken hiç zorlanmadım. Döneminde gerçekleşen birçok şeye parmak basmış, hatta Meksika'daki Zapatistaları bile okuyor insan.
O dönemin Amerika'sını merak edenler için "The Knick" adlı dizi de izlenebilir. Bu dizinin üzerine kitabı okumaksa ayrı bir keyif verdi açıkçası.
0-30p: Kontrollü okuyucu 📖
40-70p: Hafif bağımlı 👀
80p+: Geçmiş olsun, kitaplar seni ele geçirmiş 😅
Roman, 20. yüzyılın hemen başından Birinci Dünya Savaşı’na uzanan yaklaşık on yıllık bir dönemin ABD’sinin panoraması aslında. Yazar, dönemin ikonları sayılabilecek gerçek kişiler ile kurmaca karakterler arasında bir bağ kurmuş, bir şekilde ABD toplumu oluşturan her kesimin fotoğrafını çeken, dönemin siyasi atmosferini yansıtan bir anlatı ortaya çıkarmış. Öyle ki anarşist kitle önderi Emma Goldman’dan yeni palazlanan ABD sermayesini temsilen Henry Ford ve J. P. Morgan’a, ünlü sihirbaz Houdini’den, Sigmund Freud’a birçok gerçek kişiyle, bir orta sınıf ailenin, yoksul bir Yahudi işçinin ve zenci ragtime piyanistinin hayatlarını şaşırtıcı bir şekilde iç içe geçirmiş. Çok hızlı akan, fazlaca karakter olmasından dolayı çok ara verilmeden okunması gereken, keyifli bir roman.
20.yy ilk yarısı, sıradan bir Amerikan ailesi, merkezde onlar var ama hikaye daldan dala soft Amerikan tarihi. Houduni, Emma Goldman gibi birbirinden renkli kişilikler de sırayla sahneye çıkıyor. Anlatım öyle güzel ki elinizden bırakamazsınız, Ragtime türünü hiç bilmem (Scott Joplin , nurlarda yatsın) ama bu kitabın aynen caz gibi bir tadı var, doğaçlamalarla süslü, ritmik, akışkan, çok zevkli ( çeviri müthiş, Tomris uyar tabii ki, bu işle uğraşanlar ders alsın)
Caz Dönemi’ni okurken kendimi rengârenk bir müzikalin içinde buldum.
Bayıldım, inanılmaz keyif aldım.
Tarihsel ve kurgusal karakterlerin iç içe geçtiği, 1900’lerin başındaki Amerika’nın çalkantılı dönemini çok iyi yansıtmış Doctorow. Bir yanda sanayileşme, göçler, sınıf çatışmaları; diğer yanda özgürlük arayışı, eşitlik talepleri ve ırkçılıkla mücadele.
Üstelik yazar, Henry Ford, Sigmund Freud, Einstein gibi gerçek figürleri de romana dahil ederek dönemin ruhunu çok daha sahici kılıyor.
Romanın adı olan “Ragtime” ise tüm bu çeşitliliğin, uyumsuzlukların ve değişimin ritmini sembolize ediyor. Sanki bir caz ezgisine karışmış gibi.
Harikaydı.
