Metnin Aslı:
Herkesün bâtın-ı hâlinde birer şeytân var
‘Avnîyâ kalmadı âfâkda insâniyet
Günümüz Türkçesi:
“Herkesin iç dünyasında birer şeytan (kötülük, nefis) vardır.
Ey Avnî! Artık dünyada insanlık diye bir şey kalmadı.”
Mesajı:
Şair, insanın ontolojik yapısında kötülüğe meyyal bir yönün—sembolik olarak “şeytan”ın—bulunduğunu ifade ederek bireyin iç dünyasındaki ahlâkî çatışmaya dikkat çeker. Devamında, toplumsal değerlerin aşınmasına ve insanî erdemlerin giderek yok olmasına yönelik bir eleştiri getirmektedir.
Avnî, bu beyitte hem bireysel hem de toplumsal düzeyde yaşanan ahlâkî dejenerasyonu, insanlığın özündeki “erdem” kavramının yeryüzünden neredeyse silindiği şeklinde yorumlayarak döneminin sosyal yapısına dair karamsar bir tablo çizer. Bu söylem, klasik divan şiirinde sıkça rastlanan medeniyet eleştirisi, ahlâkî muhasebe ve insan tabiatına dair felsefî sorgulama örnekleriyle uyumludur.
Yenişehirli Avni