Örneğin, Goethe’nin şu şiirini alalım:
«Sisler ışıyınca bak,
Sessizce vadiden,
Sükûna kavuşacak
Ruhum yeniden.»
Goethe’nin 'Mehtaba Karşı' adlı şiirinin bu ilk dörtlüğünde geçen hiçbir sözcük, sözcüklerin bileşimi, taşıdığı anlam ve ritmi, bunların hiçbiri, yerinden sarsılamayacağı gibi değiştirilemez de; tıpkı bir Çaykovski romansının ezgisindeki, Käthe Kollwitz’in bir grafik eserindeki ya da Şalyapin’in bir şarkıyı sesiyle yorumlayışındaki biçim öğelerinin yerinden sarsılmaz, değiştirilemez ve dokunulmaz oluşu gibi.
Sayfa 289
0-30p: Kontrollü okuyucu 📖
40-70p: Hafif bağımlı 👀
80p+: Geçmiş olsun, kitaplar seni ele geçirmiş 😅
Sanatta hayal gücünün sınırları neredeyse yoktur. Örneğin, bir biyolog insan bedenine bir hayvan başı eklenebileceğini ya da bir hayvanın insan gibi konuşabileceğini söylese, bu pek ciddiye alınmaz. Ancak bir sanatçı, insan ve hayvanın birleştiği bir figür çizerse, fabllar ve masallar yazarsa ya da “aslan yeleli”, “kartal gagalı”, “taş kalpli” gibi mecazlar kullanırsa, bu olağan karşılanır.
Sayfa 284
Belli bir sanat akımı, tarz ya da üsluba ait ortak kurallar, her sanat eserinde kendine özgü bir biçimde yansır. Örneğin bir ressam, Rönesans döneminde sıkça görüldüğü gibi, eserinde iki farklı bakış açısını ve perspektifi birleştirebilir. Bunun tam tersine, Rublev’in ünlü kutsal üçlü ikonasında olduğu gibi tek bir perspektif anlayışına bağlı kalabilir ya da Matisse gibi mekânsal derinliği tamamen göz ardı edebilir. Bir heykeltıraş, Michelangelo veya Zadkine’in eserlerinde olduğu gibi insan vücudunun oranlarını değiştirebilir. Koslovski, ünlü Rus komutan Suvorov’u antik kahramanlara benzeterek tasvir ederken, Sovyet heykeltıraşı Matveyev, “Ekim” adlı anıtında devrim kahramanlarını çıplak bedenleriyle betimleyerek farklı bir yaklaşım benimseyebilir.
Sayfa 284
Hamlet ile Julien Sorel, Rostov Ailesi ve Buddenbrook Ailesi, Arslan Asker Şvayk ile Vasili Tiyorkin… Bunlar, gerçekliğin birebir yansıtılması değil, çeşitli insani niteliklerin ve davranış biçimlerinin kurgusal temsilleridir. Çok iyi biliyoruz ki, gerçekte böyle insanlar yaşamamıştır; sanatçılar tarafından düşünülmüşlerdir. Eğer tarihte başka kişiler var olsaydı, farklı olaylar yaşanır ve bunlar bambaşka sonuçlar doğururdu. Ancak sanat eserlerinde karşımıza çıkan figürler, hayal gücünün ürünü olmuş, somut bir karşılığı bulunmamıştır.
Sayfa 281
Erken Budist Sanatı
ÖNCE
MÖ 3. yüzyıl, Hindistan:
Bharhut, Sanchi ve diğer bölgelerdeki stupalar (kubbeli kutsal emanet türbeleri), Buda'yı doğrudan tasvir etmek yerine simgelerle temsil eder.
MÖ 2. yüzyıl, Batı Hindistan:
Ajanta Mağaraları'ndaki resimler arasında ilk Buda tasvirleri yer alır.
MS 1. yüzyıl, Güney Asya:
Buda tasvirleri, Hint-Yunan üslubunun öğelerini birleştirir.
SONRA
5. yüzyıl, Çin'in Kuzey Hanedanlıkları:
Buda tasvirleri, belirgin Çin özellikleriyle daha stilize bir form kazanır.
507, Bugünkü Afganistan:
İlk Bamyan Buda heykeli, bir kayanın yüzeyine klasik Gandhara üslubuyla oyulur.
Sayfa 44
