Taraz, Müslüman Türklerin ticaret yeridir. Bu Türklerin Taraz’a bağlı kaleleri vardır. Müslümanlardan kimse bu kaleleri geçmez. Zira, burayı geçen kişi Karlukların çadırlarının bulunduğu yere varır. Bu tarafta zikredilen yerler Şaş ve nahiyelerinin hudududur.
Maveraünnehir, yeryüzünün meskûn olan en önemli, en verimli, en temiz, en hayrı bol iklimlerinden (bölgelerinden) biridir. Halkı çok yüksek bir umut kapısı, selâmete kavuşturucu bir kurtarıcı olmakla beraber, cömert, hayra ve kendilerini hayra çağıranların çağrısına koşmaya düşkündürler.
En nefis pamuklu, ipekli elbiseler Nişabur ve Merv’de imal edilenlerdir. En makbul, en lezzetli koyun eti Oğuzlardan getirilen koyunların etidir. Bana göre en tatlı, en hafif su Ceyhun nehri suyudur. Zira, soğuk, sıcak Ceyhun suyuna en kısa zamanda etki etki yapar.
Rusçadan Türkçeye henüz 2025’te çevrilmiş olan bu eser, Türk tarihi araştırmaları için olduğu kadar coğrafya için de oldukça önemli bir eser. Barthold, 1902’de eseri yazarken Grek, Arap ve Fars kaynaklarının yanı sıra Rusça ve Almanca eserlerden de yararlanmış.
Eser 5 bölümden oluşmakta ve Aral Gölü’nün İslâm öncesi dönemden 17. yüzyıla kadar geçen süredeki durumu incelenmektedir. Bunu yaparken yukarıdaki kaynaklardan yararlanılmış ve bugün de geçerliliğini koruyan bir eser ortaya konulmuştur. Aral’ın tarihsel süreçteki kuruma sebeplerinin de ele alındığı eser, özellikle akademik çalışmalarda sıklıkla yararlanılacaktır.
Barthold’un bu çalışması, tarih ve coğrafya çalışan veya bu konulara ilgisi olan herkesin okuyabileceği, güzel bir Türkçe ile çevrilmiştir. İlgililerine öneririm.
İyi okumalar… :)