koray
@mtwain
120 okur puanı
Temmuz 2020 tarihinde katıldı
john stuart mill'in ölümünden sonra yayınlanmış eserdir. kitap adından da anlaşılacağı üzere din üzerine üç denemeden oluşmaktadır.
eser, mill'in özgürlük kavramı ve kadınlar hakkındaki görüşleri ile demokrasi kavramına dair incelemelerinin yanında biraz sönük kalmaktadır. hayatının neredeyse 20 yıllık süresine yayılan bu eser din eleştirisi bakımından oldukça yavandır. özellikle tanrıcılığı "iyi" kavramı üzerinden eleştirmesi mill'in derinliğine pek uygun düşmemiştir. çünkü zaman zaman çevremizden de duyduğumuz "tanrı bu kadar kötülüğe göz yumuyorsa kötüdür" duruşu zaten dinlerin mantığına aykırı bir yaklaşımdır. bu dinin özüne yabancı olmaktan ileri gelen, dindarlar karşısında oldukça etkisiz bir argümandır.
bunun dışında ilgi çeken noktalar da yok değildir. mesela tanrının kudretsiz olduğuna dair bir yaklaşım da geliştirmiştir.
"bir argümana göre, hiçbir neden kendisinden daha değerli veya yüksek türden bir ürün meydana getirmez. oysa ki bu, bilinen doğa yasalarıyla çelişir. örneğin, toprak ve gübrenin içinden çıkan ve onların özellikleri sayesinde büyüyen gelişmiş bitki ve hayvanlar onlardan ne kadar fazla soylu ve kıymetlidir"
"başlangıcı olmayan bir şeyin varlığı için bir nedene ihtiyacı yoktur"
sonuç olarak mill, evrenin mevcut düzeninin zeki bir zihin tarafından yaratılmış olduğunu düşünür. ancak bu zihin ne kudretlidir ne de iyi.
Her çiçeğin bir mevsimi, her kitabın bir zamanı vardır. Haziranın tadını yeni hikâyelerle çıkarın.
muhteşem bir eser!
öncelikle bu kitap hakkında şimdiye dek herhangi bir inceleme yazısı olmamasına üzüldüm. temsili sistemin eksileri, artıları, aşamaları hakkında ne ararsanız bulabileceğiniz ve okumamış olmanın eksiklik sayılacağı bir eser.
kitabı okurken ulan bu adam bizim gibi milletleri nasıl da tanımış demeden edemeyeceksiniz. montesquieu okurken duyduğunuz hissiyatı mill'de de duyacaksınız. bu iki ismin ışık saçtığını söylemek abartılı olmayacaktır. ayrıca atatürk'ün bu kitaptan etkilendiğini yadsımak mümkün değildir.
ibret olur umuduyla kitaptan bazı bölümleri yorum katmadan buraya kaydediyorum:
"bir halk özgür bir yönetim tercih edebilir; ancak, tembellik, ilgisizlik, korkaklık veya kamusal ruh yoksunluğundan onu korumak için gerekli zahmetlere katlanmakta yetersiz kalabilir. doğrudan saldırı altında olduğunda onun için savaşmazlarsa, yönetimi değiştirmeye yönelik hilelere kanarlarsa, anlık bir cesaret kırıklığından, geçici bir panikten veya bir şahsa yönelik coşkunluk nöbetinden ötürü özgürlüklerini büyük bir adamın ayaklarının dibine bırakmaya razı edilir veya ona kurumların altını oymasını mümkün kılacak güçler emanet ederlerse, özgürlük için pek de uygun olmadıklarını ispatlamış olurlar."
"yine, seçmenlerin geneli oy kullanacak kadar yönetime ilgi göstermiyor ise veya oy kullansalar bile oylarını kamusal gerekçeler ile vermeyip para karşılığında satıyorlar iseler veya oylarını onların üzerinde kontrol sahibi olan veya özel sebepler nedeniyle gönlünü almak istedikleri bir kişinin işareti doğrultusunda kullanıyor iseler, temsili kurumların pek bir değeri yoktur ve sadece tiranlığın veya entrikanın bir aracı olabilirler.halk seçimlerinin bu şekilde uygulanması durumunda seçimler kötü yönetime karşı bir güvence değil sadece onun mekanizmasında ilave bir
