Dostoyevskinin sürgündən öncə yazdığı, 1948-ci ildə çap olunan novellası.
Əsərin adının təsadüfi seçilmədiyini demək olar. Bəyaz gecələr – yəni işıqlı gecələr may-iyul aylarında Peterburqda müşahidə olunur. Bu həm də baş qəhrəmanın xəyal və reallıq arasında tərəddüdünü simvolizə edir.
Ürəyi dilə gəldiyi zaman susmağı bacarmayan, Peterburqun evləri arasında az qala boğulan, yarımcan şəhərli, 26 yaşlı adsız qəhrəmanımız cəmiyyətdə özünə yer tapa bilmirdi, -böyük şəhərlərdə nə qədər çox insan varsa, bir o qədər aralarında məsafələr var, sanki hər kəs bəşəriyyətin bir parçası deyil... O həm də işsiz və kasıb idi, diqqət mərkəzində ola bilmirdi. Təbii ki də, burda öz təbiəti də (“adamayovuşmaz” olması da) önəmli rol oynayırdı.
Və beləliklə, qəhramanımız tənhalığa, xəyallara sığınır. Yaşadığı hadisələr, başına gələnlər sadəcə zehnində baş verirdi, onun heç gerçək macərası yox idi.
Bəyaz gecələrin birində küçədə gəzdiyi zaman Nastenka ilə tanış olur və bu tanışlıq yaşadığı yeganə reallığla dəhşətli qarşılaşmasına səbəb olur.
Nastenka 17 yaşlı bir qızdır. O illərdir, nənəsinin sancağından asılı həyat yaşayır. Sərbəstliyi əlindən alınıb.
Keçən söhbətlərdən belə hesab edirəm ki, nənəsi özünün yaşadığı travmaları nəvəsinin də yaşamaması üçün bu nəzarət formasından istifadə edir, tamamilə yanlış olduğunun isə fərqində deyil.
Nastenka gənc idi, enerjili idi, o əylənmək istəyirdi, sevilmək istəyirdi, azad olmaq istəyirdi. Önünü kəsən nənəsindən qurtuluş yolu isə həmin kirayəşin idi ki, Nastenka yalnızlıq içində olarkən o, halına acıyıb ona yardım edəcəyinə söz verir. Həyatda bir mövqe tutmadan ailə qurmaq istəmirdi, bu təbii haldır. Nastenkanı isə nə dərəcədə sevirdi, deyə bilmərəm, çünki özündən bir şey eşitmədiyimiz təqdirdə ittiham etmək kimi çıxa bilər.
Xəyalındakı Çin