Bu arada diğer incelemelerde gördüğüm bazı alıntılarla ilgili yorum yapmak istedim ama ilgili gönderilerin altına yazarak gereksiz bir tartışma ortamı yaratmayacağım. Evet kitap boyunca bazı sert söylemler var ancak bunlar belli karakterlerin ağzından çıkıyor. Bunlar yazarın görüşü olmaktan çok toplum hakkında tespitleri. Örneğin türban ile ilgili söylenen bazı şeyler kimilerini rahatsız etmiş ancak kitapta, kemalistlik, ateistlik ya da avrupa hayranı olma hakkında da böyle keskin söylemler var. Bu hayatın ve toplumun gerçeği her kesim kendisi gibi olmayana karşı anlayışsız görüşler geliştiriyor. Önemli olan Pamuk'un bunlardan hiçbirine daha yakın durmaması bunları karakterlerin başına gelenlerden görebiliriz. (kitabın ilerleyen kısımlarına dair bir bilgi verip henüz okumayanların okuma zevkini bozacak bir şey söylemeyeceğim) Herhangi biri bu görüşlerinden dolayı ödüllendirilmiş ya da cezalandırılmış değil kitapta. Hatta kitapta en kötü gösterilen karakter kemalist olan desem yanlış bir tespit olmaz herhalde. Bu kitaptaki karakterlerin sözlerini yazarın görüşü olarak almamak gerek çünkü Roman hayatın yansıması ve Pamuk yıllar süren araştırmaları şehir ve insanlarla geçirdiği zaman de deneyimlerini de kullanarak toplumun aynası olmak istemiştir. Bunu da çok iyi yaptığını düşünüyorum. Çünkü kitapta çok çeşitli görüş, karakter ve olay birini diğerine karşı yüceltmeden veya yermeden ne kadar derinleştirilebilirse o kadar incelikli ele alınmıştır.