Puan vermedi·304 syf.··
Beğendi
·2026 26. kitabı
·8 günde okudu
·Okunma: 17 Nisan 2026 14:42
Məndə sığar iki cahan, mən bu cahanə sığmazam,
Gövhəri-laməkan mənəm, kövnü məkanə sığmazam.
Ərşlə fər şu kafü nun məndə bulundu cümlə çün,
Kəs sözünü və əbsəm ol, şərhü bəyanə sığmazam.
Kövnü məkandır ayətim, zati dürür bidayətim,
Sən bu nişanla bil məni, bil ki, nişanə sığmazam.
Kimsə gümanü-zənn ilə olmadı həqq ilə biliş,
Həqqi bilən bilir ki mən, zənnü gümanə sığmazam.
Surətə baxu mə'nini surət içində tanı kim,
Cism ilə can mənəm, vəli cism ilə canə sığmazam.
Həm sədəfəm, həm inciyəm, həşru sirat əsinciyəm,
Bunca qumaşu rəxt ilə mən bu dükanə sığmazam.
Gənci-nihan mənəm mən uş, eyni-əyan mənəm, mən uş,
Gövhəri-kan mənəm mən uş, bəhrəvu kanə sığmazam.
Gərçi mühiti-əzəməm, adım Adəmdir, Adəməm,
Dar ilə künfəkan mənəm, mən bu məkanə sığmazam.
Can ilə həm cahan mənəm, dəhr ilə həm zaman mənəm,
Gör bu lətifeyi ki mən, dəhru zəmanə sığmazam.
Əncum ilə fələk mənəm, vəhy ilə həm mələk mənəm,
Çək dilini və əbsəm ol, mən bu lisanə sığmazam.
Zərrə mənəm, günəş mənəm, çar ilə pəncu şeş mənəm,
Surəti gör bəyan ilə, çünki bəyanə sığmazam.
Zat iləyəm sifat ilə, qədr iləyəm bərat ilə,
Gülşəkərəm nəbat ilə, bəstə dəhanə sığmazam.
Nar mənəm, şəcər mənəm, ərşə çıxan həcər mənəm,
Gör bu odun zəbanəsin, mən bu zəbanə sığmazam.
Şəms mənəm, qəmər mənəm, şəhd mənəm, şəkər mənəm,
Ruhi-rəvan bağışlaram, ruhi-rəvanə sığmazam.
Gərçi bu gün Nəsimiyəm, haşimiyəm, qureyşiyəm,
Bundan uludur ayətim, ayətü şanə sığmazam.
Seyyid Nesimi'nin bu divanı, Hurufilik inancının mistik şiirlerini barındırmakla birlikte, arka planda dönemin merkezi devlet otoritesine yönelik ciddi bir başkaldırıyı yansıtır. İnsanı merkeze alan ve "Enel Hak" felsefesini savunan bu dizeler, Orta Doğu'daki katı feodal tahakküme ve onun meşrulaştırıcısı olan ortodoks ulemaya karşı ideolojik bir itirazdır. Şiirlerdeki coşkulu ve isyankar ton, ağır vergi yükü ve baskı altında ezilen alt sınıfların dinsel bir form altında dışa vurdukları sınıf öfkesinin edebi karşılığıdır. Nesimi'nin derisinin yüzülerek idam edilmesi, devletin ve egemen sınıfların bu panteist düşüncelerin barındırdığı toplumsal isyan potansiyelinden ne kadar korktuğunun kanıtıdır. Eser, Anadolu coğrafyasındaki sınıf mücadelelerinin, tarihsel olarak neden ağırlıklı olarak mezhepsel ve tasavvufi zıtlıklar üzerinden yürütüldüğünü anlamak için kritik bir kaynaktır.
Reklam
Bətnindəki 3 aylıq fetusa (dölə) qıya bilməyib ətə cana gəlmiş bir yaşlı körpəsinə qıyan bir bir ana..............
25 fevral 1992 ci ili dəftərində xüsusi bir tarix kimi qeyd edən Elnurə bilməzdi ki, həmin tarix onun həyatında qanlı tarix kimi yazılacaq .
Ailəsini erməni qətliamında itirən Elnurə özü də bu faciənin qurbanlarından birinə çevrilir.
Bədəni ,ruhu, uşaqlıgı aylarla əsirlikdə qaldığı müddətdə parça -parça olur.
.
Bir müddət sonra vətənə qayıdan Elnurə erməni şərəfsizindən hamilə qaldığını öyrənir.
Təhlildən kənar olsa da bu hamiləliyin sona çatdırlmamasını hər bucaqdan baxsam da doğru qəbul etmədim. Bu hamiləlik bir təcavüzdən, zorlanmadan yaranan bir vəziyyət olmaqla yanaşı , Nəsimi üçün də bir faciənin, ayrı seçkiliyin başlanğıcı olacaqdı.
.
Sonda verilmiş qərar ilk başda Nəsimi üçün verilməli bir qərar idi. Lakin yetim bir uşağın gələcəyi düşünə bilməməsi təbii idi.
.
Təcavüzə məruz qalmış heç bir qadın xor görülməməli olsa da bir çoxlarını beynindəki qurdlardan xilas etmək mümkünsüzdür.
Hələ əsirlikdən cıxıb gəlmiş , özünü kişi adlandıran "ermənilərin" --həmvətənlilərinin təhqirlərinə məruz qalmaq isə bir qadın--körpə qadın üçün çox acınacaqlı vəziyyət idi.
Nesîmi divanı incelemesi
Puan vermedi
Nesimî, şairlik gücünü fikirlerini yaymak için kullanıyor. Tanrı’nın insan yüzünde tecelli etmesi ve “vücudun bütün organlarını harflerle izah” gibi fikirleri, dönemin din adamları tarafından tepkiyle karşılanıyor. Halep uleması, görüşlerinin İslam’a aykırı olduğu görüşüyle öldürülmesi için fetva veriyor. Mısır Çerkes kölemen hükümdarı Muavyed Şeyh’ in onayını alan saltanat naibi Emir Yeşbek tarafından boynu vurulup derisi yüzülmek suretiyle öldürülüyor. Görüşleri vahdet-i vücud/ varlık birliği adı altında ele alınıyor. Bu bir sufi metafiziğidir. Bence de Allah’ın kulları üzerinde belli Esma’larıyla tecelli etmesi oldukça etkileyicidir. Nesimi benim gözümde Türklerin hallac-ı mansur’udur. Benzer akıbetlerle katledilmişlerdir ve dönemlerinin en büyük velileridirler. Nesimi diyor ki; yaratanla yaratılan tek ve "bir"dir. Ona göre kendiliğinden var olan (kaimun bizatihi) varlık (vücûd) birdir; o da Hakk Teâlâ'nın varlığıdır. Bu varlık ezelidir; çoğalma, bölünme, değişme, yenilenme kabul etmez. Her şey bir gün ana kaynağına (ona) geri dönecektir. Hiçbir şey yok olmaz her şey dönüşür. Bu yüzdendir ki Bağdatlı hallac, “Ene’l hak” dedi ve bu katline sebep oldu. Fikrimce o “Ben hak’tan gayrı değilim” demek istedi, tabiidir ki Hallac-ı Mansur da, seyyid Nesîmî de içindeki yaşadıkları yüzyıla ait değildirler; çünkü kendi çağdaşları arasında, onların derinliklerini anlayabilecek olan ruhları pek bulamazlar. Bu yüksek ruhları bedevi kültürü içinde asimile olanların zaten anlaması da pek mümkün değildir. Onu yargılayan derisinin yüzülmesine fetva veren müftü için en doğru cümleyi yine Nesîmî kuruyor ve diyor ki “Aşık canını verir, zahid parmağını veremez”
‘’Hiç kimse Nesîmî sözünü fehm edebilmez
bu kuş dilidir bunu Süleyman bilir ancak.’’
(Fehm etmek: Anlamak)
Bu divanda en bilinen
İmaməddin Nəsimi Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli klassik şairlərindən biridir. Onun qəzəlləri dərin fəlsəfi məna, hürufilik təliminin təsiri və insanın kamilliyinə inamla seçilir. Nəsimi ilahi eşqi, insanın ucalığını və mənəvi azadlığı yüksək poetik dillə ifadə edir. Onun qəzəllərində qafiyə və ahənglə yanaşı, sözün dərin mənası da oxucunu düşündürür.
Azərbaycan-türk şerinin tacidarı Məhəmməd Füzuli Şərq xalqlarının ədəbiyyatına qüvvətli təsir göstərən dahi bir sənətkardır. Xaqani, Nizami, Rumi, Nəsimi, Yunus Əmrə, Nəvai kimi ölməz şairlər sırasında əzəmətlə dayanan Füzulinin şerimizdə yeri ucalardan ucadır. Yaxın və Orta Şərq ölkələrinin heç birində ondan sonra onun səviyyəsində şair yetişməmişdir.
Bu gün də şerin dan yerində Füzuli ahından əbədi şam yanır!.. Əsil şairlər hələ də ilham çırağını bu ahın, bu şamın odundan yandırırlar. Füzulinin adı da ilahi haləyə bürünən və İslamda müqəddəs sayılan imzadan götürülübdür - Məhəmməd; hətta doğulduğu yer dünyada ən böyük ziyarət ünvanlarından biridir - Kərbəla. Qəbri də İmam Hüseyn türbəsindədi... Eşq beşiyində paklıqla tərbiyələnən, sözün fəlsəfi mənasında məhəbbət və dinin, dünya miqyasında bənzərsiz bir eşq təliminin banisi - filosofu və şairi olan Füzuli bütün dövrlərin ən böyük "aşiq"idir... "Əsərləri"nin təqdim olunan birinci cildi XVI əsrin bütün Yaxın və Orta Şərqində bədii ənənədə təşəkkül tapan ümumi, vahid türk dili məkanının bu böyük müəllifinin azərbaycanca olan lirik irsini əhatə edir. Füzuli ana dilində yaratmış olduğu bu "Divan" boyu şairliyindən yox, aşiqliyindən bəhs açır, böyük sələflərini şairlərin deyil, aşiqlərin arasında tapır...
Reklam
Reklam