Özge Meşe
@ozgemesee
Oysa bizim bütün güzelliğimiz, yaşadıklarımızla düşündüklerimiz arasındaki acıklı çelişkinin yansımalarından ibaretti.
58 okur puanı
Şubat 2020 tarihinde katıldı
Şu anda okuduğu kitap
Bu kitabın incelemesi son sözde oldukça iyi yapılmış bazen Mîna Urgan gibi bir çevirmenin yazdığı son söz, nobel edebiyat ödüllü bir romanın ana metninin önüne geçebiliyormuş dedirtti. Kitap mutlaka okunması gereken bir kitap, bitirdiğinizde çok beğendiğinizi düşüneceksiniz ama son sözü okuyunca kitabı daha çok beğeniyorsunuz.
0-30p: Kontrollü okuyucu 📖
40-70p: Hafif bağımlı 👀
80p+: Geçmiş olsun, kitaplar seni ele geçirmiş 😅
Tarihçinin Gördüğüdür Goşa'nın GözleriTarih
Oktay Özel’in doktora tezinin yazılış hikâyesini anlatan bu kitabı okurken öncelikle üslubuna şaşırdığımı ifade etmeliyim, herkesin anlayabileceği sade bir dille otobiyografi yazarken Osmanlı demografisi hakkında bilgiler sunması oldukça ilgimi çekti.
Benzer konularda okuduğumuz makalelerde karşılaştığımız o ağır dilden uzak olarak, Oktay Özel’in tez çalışmasını yaparken yaşadığı kaynak sıkıntısı ve diğer bir takım problemleri kitabın heyecanına kapılarak okudum.
Özel, 1643 tarihli eline geçen defterin bir tahrir defteri olduğunu sanıyorken bu defterde klasik tahrir defterlerinde olan öşür gibi devletin önemli gelir kaynağını içeren bilgilerin olmaması bu defterin tahrir defteri olmadığını gösteriyor ve karmaşa başlıyor. Avarız hane defterlerine göre de ayrıntılı olduğu için yeni bir tür avarız defteri olduğunu düşünmüş ve mufassal avarız defteri olarak tanımlanan bu defterin hangi amaçla yazıldığı “muharrer emr budur” diye başlayan bir ferman kaydı ile ortaya çıkıyordu. Bu yönüyle Osmanlı toplumunun, yöneticilerin gözünde sadece bir gelir kaynağı olduğu gerçeğini yüzümüze vuruyor.
Yazarın tez çalışması yaptığı dönemi göz önüne aldığımızda yapılacak çalışmanın konusu belirlenirken dönemin çalkantıları, gerek iç gerek dış sorunlar tarih bilimine yönelik çalışmalara yön veriyor diğer bir deyişle gündem araştırmacıları milli görev şuuru ile akademik çalışmalar yapmaya yönlendiriyordu. Örneğin; Ermeni sorununun patlak verdiği dönemde akademisyenlerin bu konuda araştırma ve çalışmalar yapmaya yönelmesi meselesi gibi.
Öte yandan kitap dönemin tarih biliminin önde gelen isimleri başta olmak üzere genellikle çalışmacıların araştırmalarının kendi ideolojilerinin çerçevesinde kaldığı gerçeğini de göz önüne seriyor.
Kitabın dikkat çeken bir başka sunduğu bilgi ise o dönemin
Bir 16. Yüzyıl Değirmencisinin Evreni
Engizisyonun emriyle idam edilen Friulili değirmenci Menocchio takma isimli Domenico Scandella’nın okuma hırsı, yanlış bulduğu şeyleri dile getirme konusunda kendine engel olamayan cesur yönü okuyucuyu hayran bırakacak cinsten.
Kitaptaki tanıma uygun olarak “tek taraflı ve keyifli okuma biçimine sahip” ve bu yönü kendiyle çeliştiği durumlarda engizisyoncuların uyarısı sonucu yeni bir yorumlama getirdiği her düşüncesinde hemen hemen karşımıza çıkıyor.
Menocchio, zihinsel evrenini okuduğu kitaplarla genişleten fakir bir köylü olmasına rağmen yaratılış ile din, insanlık, evren hakkında sonsuz yorumlamalarda bulunabilecek bir yeterliliğe sahip.
Bir değirmencinin, Hz.İsa’nın tanrının oğlu olmadığını öyle olsa çarmıha gerilmekten kurtulacağına, tanrıdan büyük bir kutsal haşmetlinin olduğuna, tanrının bir peynirin içinden çıkan kurt gibi olduğu ve diğer kurtlara hükmettiğine, tanrının bir nefesten ibaret olduğuna, ruhun ölüp tinin kaldığına, peynirin içinden çıkan kurt olan tanrının hava, İsa’nın toprak, kutsal ruhun su, büyük haşmetli olarak ifade ettiği tanrının ise ateş olup her yerde olduğuna dair yorumlamaları, tanrının bir mimarın tek başına bir evi yapabileceği gibi ama yardım alırsa daha kısa sürede bitireceği benzetmesiyle meleklerine dünyayı oluşturma işini verdiğine ve kötü ruhların ölümlü olduğuna varan çeşitli, bazen de birbiri ile çelişen düşünceleri kısıtlı imkânlarla yıllarca okuduğu kitapların her birinden kendi mantığının kendi evreninin kabul ettiği hususlarda yararlanmış olması bir başka ilginç özelliğidir.
Menocchio’nun görüşlerinin Kuran’dan da etkilendiği kesin olmasa da görüşlerinin uyumluluğu şaşırtıcıdır. Bu yüzden kısıtlı imkânları dâhilinde de olsa Kuran’ı da okuduğu kanısına varıyorsunuz.
16. yüzyılda düşünce, din, mezhep özgürlüğünün olmadığı