Kitabı oxuyub bitirdim, çox bəyəndim və bu haqda fikirlərimi yazmaq istədim; çalışdım ki, bacardığım qədər qısa tutum. Prometheus filmində eşitdiyim "Cəhənnəmdə hökm sürmək, cənnətdə xidmət etməkdən yaxşıdır" sözü, məni Con Miltonun İtirilmiş Cənnət əsərinə aparan ilk addım oldu. Kitab oxumaq öncələri sıxıcı olsa da, daha sonra çox daha axıcı oldu. Əsəri bitirdiyimdə məni ən çox düşündürən mövzu, insan təbiətinin o böyük çıxmazı oldu: Məcburi bir bağlılıq, yoxsa azad iradə?
Əsərdə Şeytanın azad iradəyə yanaşması, sərhədləri öncədən çəkilmiş bir mükafat-cəza oyununa şərik olmaq deyil, o oyunun qaydalarını kökündən rədd etməkdir. Tanrı tərəfi, hər şeyin yaxşı qalması üçün mütləq bir nizamı və tabeçiliyi tələb edərkən; Şeytan, Cənnətin gətirdiyi o hazır rahatlıqdan imtina edir və başqasının yazdığı ssenaridə iradəsiz bir varlıq olmağı qəbul etmir. Bu baxımdan, kitabda təsvir olunan Şeytan obrazını Yevgeni Zamyatinin "Biz" əsərindəki I-330 xarakterinə çox bənzədirəm; hər ikisi mütləq və məcburi bir nizamın gətirdiyi "xoşbəxtlikdən" imtina edərək, fərdi azadlığın xaosunu seçən üsyankarlardır.
Adəm üzərindən qurulan azad iradə anlayışı isə tam bir ziddiyyətdir. Tanrı insana ağıl və məntiq verib onu seçimlərində sərbəst buraxdığını söyləyir; ancaq nəyin yaxşı, nəyin pis olduğuna öncədən yenə özü qərar verir. Əgər bir seçimin sonunda ağır cəzalar gözləyirsə, orada gerçək bir azadlıqdan bəhs etmək çətindir. Üstəlik, Başmələk Mikayılın Adəmə gələcəkdə nəslinin çəkəcəyi acıları göstərdiyi hissədə bu ədalətsizlik daha da dözülməz bir hal alır. Bir nəfərin səhvini hələ doğulmamış məsum nəsillərin ödəməsi hansı ədalət sisteminə uyğundur? Günahın irsi olduğu bir nizam quran güc gerçəkdən "ədalətli" sayıla bilərmi?
Miltonun bu əsəri tamamilə Xristianlığın "İlk Günah" (Original Sin)
Lou Andreas-Salome adını və onun Nitsşe, Rilke, Freyd kimi dahilərin həyatında necə dərin izlər qoyduğunu bu kitabı araşdırarkən öyrəndim. Müəllifin öz fəlsəfi təfəkkürünü və qadın azadlığına baxışını anlamaq üçün "Feniçka" əla bir başlanğıcdır. Cəmi 80 səhifəlik qısa bir povest olmasına baxmayaraq, arxasında böyük bir dövrün sosioloji və psixoloji yükünü daşıyır.
Kitabla bağlı ilk təəssüratım bir az enişli-yoxuşlu oldu. Açığı, ilk 15-20 səhifədə cümlələrin uzunluğu, fəlsəfi ağırlığı və o dövrün üslubuna uyğun edilən ağır tərcümə dili məni bir az yordu. Hətta bir anlıq mətni anlamaqda çətinlik çəkdiyimi hiss etdim. Lakin kitabı yarımçıq qoymayıb ortalarına doğru irəlilədikcə, yazıçının dilinə alışdım və əsər öz axıcılığını tapdı.
Gələk baş qəhrəmanımız Feniçkaya... Kitabı bitirəndə anladım ki, Feniçka cəmiyyətin idealizə etdiyi, qüsursuz və tamamilə "güclü" bir qəhrəman değil. O, sadəcə öz dövrünün qadın qəliblərindən (mütləq evlilik, ailə, cəmiyyətin gözləntiləri) kənara çıxa bilmiş, fərqli bir qadındır. Digərləri kimi olmaması onu zahirən güclü göstərsə də, daxilində hamımız kimi qorxuları, tərəddüdləri və ziddiyyətləri var. Müəllifin bu xarakteri mükəmməl deyil, məhz qorxuları ilə bərabər mübarizə aparan real bir insan kimi təsvir etməsi əsəri daha səmimi edir.
Əslində Salomenin bu əsərdə öz həyatından, xüsusilə Nitsşenin evlilik təklifini rədd edib azadlığı seçdiyi o gənclik illərindən ilhamlandığını öyrəndiyim üçün, kitabın sonundakı qərarlar və daxili çəkişmələr oxucuya daha çox təsir edir. Müəllifin real həyatı ilə əsər arasındakı bu paralellik kitabı mənim üçün daha da maraqlı etdi.
Yekun olaraq: İlk başda dili ilə sizi bir az sınağa çəksə də, fərqli olmaqla güclü olmaq arasındakı o incə cizgini görmək, bir qadının fərdi azadlıq axtarışına şahidlik
Reklam
Şərin qürubu1000Kitap
Süjetin mərkəzində əzəli və əbədi bir mövzu olan Xeyirlə Şərin çəkişməsi dayanır. Romanda şər qüvvəni Əhriman, xeyir qüvvəni isə Ahuramazda təmsil edir. Ahuramazdanın Əhrimana uzatdığı sülh əli rədd cavabı alanda isə hadisələr tamamilə başqa məcraya yönəlir. Kitabın da ən həyəcanlı, nəfəskəsən hissəsi məhz bu imtinadan sonra başlayır.
Xeyirmi qalib gəldi, yoxsa Şərmi? Bu sualın cavabını isə yanlız kitabı son səhifəsinə qədər oxuyanlar biləcək.
Qeyd edim ki, "Şərin qürubu" fantastik romanı "Gənclərin Roman Müsabiqəsi" nin qalibi olmuşdur.
Bəs siz bu kitabla tanışsınız?
9/10
2026 12. kitabı
5 əsrdən çoxdur ki, “Hökmdar” əsəri ətrafında qızğın mübahisələr gedir. Makiavellinin əsərdəki fikirləri bəzi mütəfəkkirlər tərəfindən rədd edilmiş, bəziləri tərəfindən təhrif edilmişdir. Lakin buna baxmayaraq bu əsərlə o “Makiavelizm” terminin əsasını qoymuş oldu. Makiavelli sözü gedən əsərdə bir çox şeylərlə bərabər səxavət və qənaət, qəddarlıq və mərhəmət, məhəbbət və nifrət və digər anlayışları çox dəqiqliklə analiz edir. Və onlara yeni məna verir. Makiavelli qeyd edir ki, hakimiyyətə can atan adam öz məqsədinə yetməkdən ötrü əliaçıq olmalıdır. Daha sonra o qeyd edir ki Hökmdar əgər təbəələri itaətdə saxlamaq istəyirsə, o, qəddar adam kimi tanınmaqdan çəkinməməlidir. Bu kimi fikirlərə görə Makiavellini qəddar adlandırırlar. Lakin düşünürəm ki, əsər indiki dövr üçün də öz aktuallığını qoruyub saxlayır və Makiavelli deyilən qədər qəddar olmayıb. Bu ittihamların heç bir əsası yoxdur. Çünki Makiavelli heç bir zaman heç yerdə mütəmadi olaraq sərt tədbirlərin keçirilməsi ilə bağlı nəsə yazmamışdır. Kitabı oxumağa dəyər
The shape of voice
Bu necə bir volume idi :'( Heç bitsin istəmirdim. O qədər mükəmməl idi ki, sözlərlə necə ifadə edim bilmirəm belə. Net animesindən daha yaxşı idi manga. Sonluğun açıq ucla bitməsi hələ...
"A Silent Voice" sözün əsl mənasında səssizcə atılan qışqırtı hissi yaratmağı bacarıb. Bunu deyirəm, çünki filmdə də həm Shoyanın peşmanlıqları üzündən üstündə qalmış olan bütün vicdani yükün ağırlığının yaratdığı səssizlik, həm də Shoukonun fiziki olaraq danışa bilməməsi bu adla çox yaxşı çatdırılıb. Buna baxmayaraq mən filmin orjinal adı "聲の形", yəni "The shape of voice" adını daha çox sevirəm. Səsin özünü səs dalğası olaraq vizuallaşdırmağı bir kənara qoysaq, səsimiz, sözlərimiz, fikirlərimiz fərqli və ya yanlış interpretasiya oluna, anlaşıla bilər. Burada da obrazların bir-birinə olan münasibətinin fərqliliyini, sanki bir növ fərqli "biçimdə" başa düşüldüyünü görə bilərik. Shoyanın keçmiş hərəkətlərinin lənəti böyüyəndən sonra belə onu rahat buraxmırdı. O özünü inkişaf etdirib dəyişdirmiş olsa da.
Filmini ilk dəfə 2023-cü ilin fevral ayında izləmişdim. Film mənə o qədər çox təsir eləmişdi ki, səhəri gün birdə ingiliscə dublajlı versiyasını izləyib heyran qalmışdım. Yenə izlədim və deyə bilərəm ki, bu dəfə filmi daha fərqli bir perspektivdən ələ aldım. Bunu 2023-cü ildə izləyəndə əsas fokuslandığım hissə Shouyanın yalnızlığı olmuşdu. Çünki o zamanlar dəhşət asosial biri idim və sadəcə 2 şəxs dost deyəcəyim qədər yaxın idi mənimlə. Və o zamanlardakı Zamin filmlərə daha dərindən baxmağı bacarmırdı tbh.
Filmin əsas məqsədi mənim baxışıma görə bu cür insanlara (fiziki məhdudiyyəti olan) qarşı fərqindəlik yaratmaqdan yanaşı olaraq, aidlik hissi, cəmiyyətin linç kültürünün gələcək nəticəsi, bir bullinqin həm zərərçəkən, həm də zərər verənin özü tərəfə olan təsirini göstərmək olub.
Şeirlərin qayda-qanunu, üslub və tərzinin necə olması haqqında çox az məlumatım var. Buna görə rəyimi həvəskar bir oxucu kimi bildirirəm. Və əvvəlki təhlillərdə vurğuladığım bir misalı yenə çəkirəm. Bir nəfər gözəl birinə, "saçını azca dağılıb" desə, onu çirkin hesab etdiyindən yox, gözəl görüb, sevib, qüsursuz olmasını istədiyindən demiş olar. Mənim tənqidlərim də bu cürdür. Yoxsa ki, çox sevərək, bəzilərini isə yaşayaraq oxudum. Bəziləri sanki mənim hisslərimə tərcüman olmuşdu. Yenə də, lap azca tənqidim olacaq.
Sən yağışı sevəndə - şeiri timsalında digərlərindəki bəzi nüanslara da toxunacam.
Ola bilsin, şairin tamam başqa məqsədi olub və mən yalnış anlamışam. Amma "cıracam çəkilləri, unudacam, qədrimi bilmədin, əlin boş qalacaq" kimi ifadələrin, təhdid, sitəm və ya minnət olduğunu düşünürəm ki, aşiqə bunların heç niri yaraşmır. Təbii ki, yazmaq üçün dərdi olmalıdır şairin. Amma bu dərd, "sən ki məni sevmədin, mən dünəndən sevmirəm səni" tərzində dərd olmamalıdır. Məsələn Füzulinin
"Füzuli, dərdinin qədrin nə bilsin hər ötən bidərd?!"
Və ya
"dərdə bax, dərdimin dərmanı dərdimdi mənim"
Xətayinin
"bir dərdim var min dərmana dəyişməm"
Kimi ifadələri, həzz verən, eşqdən doğan bir dərddir.
Başqa bir unutduğum şair demişdi :
"Mənə arxa çevirsən, incimərəm, gülün önü arxası olmaz"
Məsələn çöllərə düşən Məcnun, Kəbə pərdəsindən yapışanda "Leyla qədrimi bilmədi, rədd elədi, çöllərə düşdüm, Allahım cavabını ver"
demir, "Allahım, Leylaya olan eşqimi artır ki, daha çox həzz alım" deyir.
Əziz şairimiz Rəşid bəyin, başqa bir misrasına diqqət çəkim:
Səni sevdim sənə görə;
Sevilməmişdin deyə.
Bu və bu kimi misralarda da azcana minnət hiss edirəm.)
Lap ürəyimin dibindən xəbər verən başqa bir misradan da danışım. "Sənsizliyə" şeirində deyir ki, "heyf ki, ağlım kəsməyib, sən
Reklam
Reklam