Lev Tolstoyun Qafqaz əsiri (Kafkaz Esiri) əsəri qısa, lakin dərin məna daşıyan hekayələrindən biridir. Burada Tolstoy insan təbiətini, azadlıq anlayışını və mədəniyyətlərin toqquşmasını təsvir edir.
Əsər rus zabiti Jilin və Kostılinin çeçenlər tərəfindən əsir alınması və onların bu əsarətdən qurtulmaq cəhdləri ətrafında qurulub. Jilin ağıllı, bacarıqlı və səbirli biri kimi təsvir olunur, öz zəhməti və çevikliyi ilə azad olmağa çalışır. Kostılin isə passiv, qorxaq və rahatlığa meyilli biridir, buna görə də taleyi daha ağır olur.
Tolstoy burada sadəcə macəra deyil, həm də insan xarakterlərinin, fərqli dünyagörüşlərinin və mədəni fərqlərin toqquşmasını ustalıqla göstərir. O, eyni zamanda, sadə xalqın – xüsusən də Jilinlə mehriban münasibət quran çeçen qızın obrazı vasitəsilə insanlıq və mərhəmət mövzusunu qabardır.
Ümumiyyətlə, Qafqaz əsiri Tolstoyun həyat, azadlıq və insan psixologiyası haqqında dərin fəlsəfi fikirlərini əks etdirən təsirli bir əsərdir. Hekayənin arxasında Tolstoyun öz hərbi xidməti zamanı Qafqazda qazandığı təcrübələr dayanır. Bu, əsərə həm realizm, həm də emosional güc qatır.