İnsan Ne Kadar Bekleyebilir?Duygu ve Düşünce
Dumas okurken içimde hep çok ağır, tarifi zor bir yumru oluşuyor. Sanki zamanın hiç akmadığı, rutubet kokan o Şato D’If hücrelerinden birine ben hapsediliyorum ve anahtar çok uzaklara fırlatılıp atılıyor. Monte Kristo Kontu’nu her düşündüğümde zihnimde tek bir soru yankılanıyor: İnsan ne kadar bekleyebilir?
Genç, aşık ve hayata pırıl pırıl bakan Edmond Dantès’nin sırf başkalarının hırsı ve kıskançlığı yüzünden on dört yılını bir zindanda bırakışını izlemek içimi çok acıttı. Bir insan hak etmediği bir acıyı çekerken ne kadar sabredebilir? Dantès o karanlıkta bekledikçe masumiyetini kaybediyor, canı yandıkça içindeki o saf çocuk ölüyor ve yerine sabırla büyütülen, buz gibi bir intikam arzusu doğuyor.
Ben okurken hem Kont’un o kusursuz dehasına hayran kaldım hem de içten içe onun adına çok üzüldüm. Çünkü insan kendine sormadan edemiyor: Haksızlığa uğrayan herkes intikam ister mi? Yoksa bu intikam arzusu, bizi zamanla uğruna savaştığımız o adaletten koparıp canavarlaştırır mı? Kont, düşmanlarını tek tek yıkarken o kadar ileri gidiyor ki, masumların canı yandığında kendi yarattığı o felaketin karşısında kalakalıyor. O an anlıyorsunuz; ne kadar güçlü, ne kadar zengin olursanız olun, asla Tanrı’nın yerine geçemiyorsunuz.
Kitabın kapağını kapattığımda, o görkemli intikam sahnelerinden ziyade elimde derin bir hüzün kaldı. Çünkü düşmanları cezasını bulsa bile, bu ne Edmond'ın elinden çalınan 14 yılı geri getirebiliyor ne de yaşanamamış o güzel gençliği. Kayıp yılların hesabı hiçbir beşeri cezayla kapanmıyor aslında.
Dumas’nın dediği gibi, belki de insanın bütün felsefesi sadece "beklemek ve umut etmekten" ibaret.
Ama Kont’un o karanlık bekleyişini gördükten sonra insan düşünmeden edemiyor:
**Biz hayatlarımızda neyin hesabını soruyoruz? Gerçekten adaleti mi arıyoruz,
Roman, İngiliz bir uşağın (Stevens) yıllar sonra yaptığı bir yolculuk sırasında geçmişini hatırlamasını anlatır. Stevens, hayatını görevine ve sadakate adamış bir karakterdir. Ancak geçmişini düşündükçe işine olan kör bağlılığının, kişisel mutluluğunu ve duygusal ilişkilerini nasıl engellediğini fark etmeye başlar. Stevens, kendi duygularını bastırarak mesleğini her şeyin önüne koyar. Babası öldüğünde, üst katta olmasına rağmen çıkmaz ve misafirlere hizmet eder. Bireyin kendini tamamen göreve adamasının ne kadar insani kayıplara yol açabileceğini gösterir. Kitabın sonunda insanın aklında şöyle bir soru kalır. " Geçmişi değiştiremesek de elimizde kalan zamanla ne yapacağız?" Pişmanlık teması ön plandadır.
0-30p: Kontrollü okuyucu 📖
40-70p: Hafif bağımlı 👀
80p+: Geçmiş olsun, kitaplar seni ele geçirmiş 😅
Eser ilk bakışta ürün geliştirme veya pazarlama kitabı gibi görünse de aslında insan davranışları üzerine yazılmış. Kitap, neden bazı yazılım (sosyal medya ve telefon uygulamaları) ve ürünleri tekrar tekrar kullandığımızı anlamaya çalışıyor. Yazarlar, başarılı ürünlerin kullanıcılarında alışkanlık oluşturmak için kullandıkları dört aşamalı "Kanca Modeli"ni anlatıyor: tetikleyici, eylem, değişken ödül ve yatırım. Eser, sosyal medya platformlarından mobil uygulamalara kadar birçok örnek üzerinden insanların neden telefonlarına sürekli baktıklarını, neden bazı ürünlerden vazgeçemediklerini açıklıyor. Bununla birlikte kitap zaman zaman rahatsız edici bir soru da sorduruyor: İnsanları bir ürüne bağlamak ile onları manipüle etmek arasındaki çizgi nerede çizilmeli?
Kancaya Takılınca; girişimcilik, ürün tasarımı, pazarlama ve davranış psikolojisiyle ilgilenenler için faydalı bir kitap. Kitabın tüm okurlar için faydası ise ürünlerin nasıl tasarladığını öğrenmekten çok, kendi günlük alışkanlıklarının nasıl şekillendiğini anlama imkânı sunması.
Bazı kitaplar okunur, bazı kitaplar insanın içine yerleşir. İnsanın Anlam Arayışı benim için ikinci gruba giren kitaplardan biri oldu.
Kitabı kapattığımda aklımda kalan şey acı değil, umut da değil. Daha çok şu soru oldu: İnsan, elinden her şey alındığında geriye ne kalır?
Viktor Frankl bu soruyu bir masa başında değil, hayatın en karanlık yerlerinden birinde cevaplamaya çalışıyor. Bu yüzden kitapta anlatılan her düşünce, teoriden çok yaşanmışlığın ağırlığını taşıyor. Okurken bazı satırların altını çizmedim; çünkü bazı cümleler doğrudan insanın içine çiziliyor.
Kitabın bana bıraktığı en güçlü düşünce, hayatın bize bir anlam borçlu olmadığıydı. Belki de biz hayatın sorularına cevap vermekle yükümlüyüz. Bazen bir insan, bazen bir hayal, bazen de sadece yarına ulaşma isteği insanı hayatta tutabiliyor.
Bu kitap bana mutluluğun değil, anlamın peşinden gitmeyi hatırlattı. Çünkü mutluluk her zaman bulunmuyor. Ama insan, en zor zamanlarında bile kendine bir neden bulabiliyorsa yoluna devam edebiliyor.
İnsanın Anlam Arayışı bir kişisel gelişim kitabı gibi görünse de aslında bundan çok daha fazlası. İnsanın kırılganlığını, dayanıklılığını ve en karanlık zamanlarda bile içinde saklayabildiği ışığı anlatan bir eser.
Bazı kitaplar bilgi verir. Bu kitap ise soru sorar. Ve o sorular, son sayfadan sonra da insanın peşini bırakmaz.
“Bir İdam Mahkûmunun Son Günü” gerçekten çok etkileyici bir kitaptı. Okurken hem içimi sıktı hem de derin bir hüzün bıraktı. Bazı yerlerinde sanki içimde bir şeyler çizildi, tarif edemediğim bir boşluk hissettim. Buna rağmen hikâye beni kendine çekti, sonuna kadar merakla okutturdu. En çok da şu soru aklımda kaldı: O adamın suçu neydi ve onu bu noktaya getiren şey gerçekten neydi?
Karanlığın Anatomisi
Sodom'un 120 Günü, okuduğum en rahatsız edici kitaplardan biriydi. Kitabı değerlendirirken edebî yönüyle yarattığı duyguyu birbirinden ayırmak gerekiyor. Çünkü bu eser, okuru etkilemekten çok sarsmayı amaçlıyor.
Roman boyunca şiddet, güç ilişkileri, cinsel sapkınlıklar ve insanın sınır tanımayan karanlık yönleri anlatılıyor. Üstelik bunlar yalnızca ima edilmiyor; ayrıntılı ve sistematik bir şekilde aktarılıyor. Bu nedenle kitabı okurken meraktan çok rahatsızlık hissi ön plana çıkıyor.
Kitapta beni en çok etkileyen şey anlatılan olaylar değil, kötülüğün sıradanlaştırılması oldu. İnsanların ellerindeki gücü başkaları üzerinde sınırsızca kullanabildiğinde ne kadar ileri gidebileceği sorusu romanın merkezinde yer alıyor. Bu yönüyle eser, bireysel sapkınlıklardan çok iktidarın denetimsiz hâline dair karanlık bir alegori olarak da okunabilir.
Yazarın edebiyat tarihindeki yeri de oldukça ilginç. Çünkü bugün psikolojide kullanılan "sadizm" kavramı, adını doğrudan Marquis de Sade'dan alıyor. Kitabı okurken bunun nedenini anlamak zor değil. Bir noktadan sonra romanı değil, yazarın zihnini okuyormuş gibi hissediyorsunuz. De Sade, insanın karanlık tarafını öyle uç bir noktaya taşıyor ki eser, edebî bir anlatının ötesine geçerek insan doğasının sınırlarına dair rahatsız edici bir düşünce deneyine dönüşüyor.
Ancak kitabın büyük bir kısmını okurken edebî haz aldığımı söyleyemem. Yer yer insanın sınırlarını zorlayan, hatta neden okumaya devam ettiğini sorgulatan bölümler var. Bazı eserler insanı büyüler, bazıları düşündürür; bu kitap ise daha çok insan doğasının karanlık tarafıyla yüzleşmeye zorluyor.
Kitabı okurken aklıma zaman zaman Epstein dosyaları geldi. Elbette biri kurgu, diğeri gerçek bir olay; ancak ikisinin ortak noktası gücün denetlenmediğinde nasıl bir yozlaşmaya