Ortaçağda Osmanlılar, dünyanın ilk muntazam ordusunu kurdular. Gerçi bu kitabın ön kısmında da dokunduğumuz gibi Osmanlı yayılışının temelleri, yalnız ordusuna dayanmaz. Batı
feodalizminin geleneksel müesseselerinden daha üstün olan hukuk ilkeleri, idare teşkilâtı, adli teşkilât, dini organlar, Osmanlı Devletini kısa zamanda devrin en geniş imparatorluğu
haline getirmişlerdir.
Yollar, hem çilelerimiz, hem kitaplarımızdır.
Hayatın gerçekleri bize kendilerini, çileli yolculuklarda, kitapların sayfalarından daha aydınlık olarak verirler.
Namık Kemal klasik Osmanlı, yahut divan edebiyatına bağlı son divan şairlerinden
biridir. Onun devrinden sonra divan edebiyatı itibarını kaybetti. Muallim Naci etrafında bir geçiş safhasından sonra edebiyatımız, önce Edebiyat-ı Cedide, sonra Fecr-i Ati denilen akımlarla, özellikle Fransız edebiyatının etkisi altında
batılılaştı.