Mehmet Akif Ersoy Şadi Şirazi’ye büyük bir hayranlık beslermiş. Onu bir üstat olarak görmüş, ‘Şark’ın ruh-i kemali’ (Doğu’nun olgunluk ruhu) olarak nitelendirmiş. Safahat’ı tekrar okuduktan sonra Sadi Şirazi’nin en meşhur iki eserinden (Gülistan ve Bostan) Bostan’ı okumaya karar verdim.
Sadi 13. yüzyılda yaşamış. Fara edebiyatının en önemli isimlerinden biri olarak görülüyor. Adından anlaşılacağı üzere günümüzde Iran’da bulunan Şirazlı bir şair, yazar, gezgin ve mutasavvıf. Hayatının üçte birini ikim tahsili ile, üçte birini seyahatlerle, üçte birini de kazandığı deneyimleri yazıya dökerek geçirmiş.
Kitap manzum şekilde yazılmış bir eser. Birçok çevirisi var sanırım. Düzyazı çevirisinde bile aslını, orijinal üslubu yakalamak çok zor. Bu kafiyeli, vezinli yazılarda daha da zor tabi. Bu sebepten çeviren kişi hece vezniyle ve mealen nesir şeklinde tercümesini yapmış. Anlamını vermiş olsa da o üslup, söz söylemedeki o Mehmet Akif’in hayran olduğu ustalığı hissetmek zor.
Kitap içerik olarak kısa menkıbe ve hikayeler ile bunların yorumları ve nasihatler içeriyor. Hikmetli ve değerli bilgiler, etkileyici sözler var. Ama maalesef asıl o söz söyleme sanatını, üslubunu bulamadım.
Her çiçeğin bir mevsimi, her kitabın bir zamanı vardır. Haziranın tadını yeni hikâyelerle çıkarın.
Bu kitap da İlker Hoca’nın kitap öneri listelerinden görüp aldığım bir kitaptı. Zamanında iki kitap halinde yayınlanmış. İlki 1959, ikincisi 1965. İki cilt tek bir kitap olarak basılmış.
Yazar Tayyip Gökbilgin Milli Mücadele’nin aslında canlı bir tanığı. Osmanlı döneminde doğmuş ve Milli Mücadele dönemini yaşamış bir tarihçi. O dönem resmi belgelerin belirli tarihçilere açılması sonrası belgeler üzerinden Milli Mücadele’yi anlatan bu eseri kaleme almış.
Kitabın günümüze göre biraz ağır. Doğal olarak eski kelimeler çok fazla ve yazıldığı dönemde kullanılan dil de bunda etkili. Nutuk gibi ama Nutuk’a göre şu an kullanılan Türkçe’ye daha yakın ve anlaşılabilir. Dönemin belge, karar, bildiri ve bazı mektupları orijinal hali ile verilmiş ve tabi dilleri ağır.
Kitap tam bir bilimsel tarih kitabı. Mevcut belge ve kanıtlar üzerinden dönemi anlatıyor. Bu açıdan çok değerli bir kitap. Bu konuda çok fazla kitap var. Bir tarihçi tarafından yazılan belgelere dayalı gerçek bir tarih kitabı zannederim fazla yok. Tarih meraklısı olmayan, döneme dair merakı ve ön bilgisi olmayan kişiler için okuması zor bir kitap olabilir. Ama benim gibi tarihe merakı olan, döneme özellikle ilgisi olan ve bu konuda bir çok okuma yapmış olan veya akademik yönü olanlar için eşsiz bir kitap diyebilirim.
Bunun yanında okuması ne kadar zor görünse de; eğitim görmüş, okuyan bir Türk vatandaşının Nutuk ve bu kitabı mutlaka okuması gerektiğini düşünüyorum. Yaşanan mezalimler ve uğraşılan hakaretleri insanın havsalası almıyor. Müthiş bir ümitsizlik ve eziklik psikolojisi hakim. Gerçekten şu an ki durumumuza şükretmemiz lazım.
Kitap eski baskısı alınarak tıpkısı basılmış. Burda özellikle birinci kitapta fazla olmak üzere çok fazla kelime, harf ve yazım hataları mevcut. Bunlar bir düzenlemeye tabi tutulabilirdi.
Bu kitabı İlber Ortaylı’nın önerdiği kitap listelerinin birinde görüp aldım. İyi ki almışım. Tarih genelde kazanan taraftan bakılarak ya da en azından gelecekten geçmişe bakılarak -doğal olarak- yazıldığı için kitap farklı bir perspektif sunuyor. Hikayeyi bir de kurttan dinlememizi sağlıyor. Sadece tek bir kişinin iki dudağı arasındaki yönetimlerin ne kadar sıkıntılı olduğunu gözler önüne seriyor. Hemen her zaman sonları hüsranla bitiyor. Söylenmesi gereken gerçekler söylenmiyor, yanlış, abartılı ve hoşa giden şeyleri söyleyenler el üstünde tutuluyor. Ne kadar dahi de olsa, karizmatik ve lider kişiliğe sahip olsa da bu insanın fıtratında var. Doğruyu görmesini engelliyor. Çok değerli bir kitap.
Ciano’dan bahsedeyim. Ciano Mussolini’nin damadı ve onun 7 yıl Dışişleri Bakanlığı’nın yapmış. Babası Birinci Dünya Savaşı’nda başarılar kazanmış bir amiral, bakanlık ve meclis başkanlığı yapmış. Küçük yaştan itibaren elit bir ortamda büyümüş. Ciano bir savaş pilotu, önce büyükelçilik görevlerinden sonra hızla yükselerek Dışişleri Bakanı olarak 7 yıl görev yapmış. Yükseldiği gibi aniden düşmüş ve 1944 yılında kurşuna dizilerek idam edilmiş.
Kitap düzenli tutulan bir günlük. İtalya’nın İkinci Dünya Savaşı’na girmesinden görevden alındığı döneme kadarki dönemi kapsıyor. Savaş karşıtı olduğu için değil, ülkesinin şartlarının savaş için uygun olmadığını iyi değerlendirdiği için İtalya’nın savaşa girmesini istemiyor. Doğruları söylüyor, öngörüsü oldukça iyi ama bu düşüncelerini anladığım kadarıyla silik ve üstü kapalı şekilde dile getirebiliyor.
İnanılmaz akıcı bir kitap. Ciano’nun da kitabın sonundaki mektupta bahsettiği gibi sonradan bir inceleme ve düzenleme fırsatı olmamış ama insanı içine çekiyor. Sanki onum yaşadığı stres insana bulaşıyor. Dönem zaten çok farklı çok hareketli
