Fransa’da kilise ve devletin ayrılması
1904'te İngiliz devlet okullarının Fransa'daki denkleri kapatıldı: Lyons'da rahip okulları işlemez hâle geldi ve şehrin ikinci öğretimdeki öğrencilerinin yüzde 40'ı devlet liselerine yerleştirildi. Aralık 1905'te Kilise ile devletin ayrılması kararı alındı, ayrıntılar 1907 itibarıyla netleşti. Devlet artık Kilise'nin maaşlarını ödemekle, binalarının bakımını yapmakla yükümlü değildi; ikisi de inananların sorumluluğundaydı, her ne kadar pratikte belediyeler bazen yardım etse de. Kilise de atamalarında devlet onayına ihtiyaç duymuyordu. Kilise'nin mal varlığı kamulaştırıldı, hatta bazı mülkleri satıldı. Grande Chartreuse adlı manastır, likör imalatçısı Cusenier'ye çok düşük bir meblağa satıldı, belki de devletin bilirkişilerine rüşvet yedirilerek. Zararsız rahibe toplulukları sürgün edildi, tıpkı Cizvitler gibi İngiltere'ye ya da Belçika'ya yerleşti. Brittany'de köylüler kiliselerini savunmaya çalışınca tatsız manzaralar oluştu. 1907 itibarıyla devlet seküler adımların hızını biraz kesti ve mal varlığı konusunda verilen tavizler işe yaradı; bundan sonra da Kilise karşıtlığı, tıpkı İngiltere'deki Anglikan karşıtlığı gibi, mesele olmaktan çıktı.
Birçok Fransız'ın serbest mesleğe sahip olması aynı zamanda sosyal reform masraflarının vergi sistemiyle giderilmesi umudunu da boşa çıkarıyordu. Prusya'nın 1891'den, Büyük Britanya'nınsa 1893'ten beri uyguladığı aşamalı gelir vergisi sisteminin düşünülmesi bile neredeyse söz konusu değildi. Clemenceau’nun söylediği gibi, Fransızlar ülkeleri için canlarını verirdi ama paralarını asla.
Tahılın beşte biri ayakta kalan özel mülklerden geliyordu, ancak bunlar ekilen alanın yalnızca yüzde 10'uydu. Bu mülkler aynı zamanda piyasaya sürülen tahılın yüzde 47'sinden sorumluydular (ancak sıklıkla köylülerin tahılı için de aracı olarak hareket ediyorlardı), çünkü köylüler kendi ürettiklerinin büyük kısmını kendileri alıyorlardı.
Rus sosyalistleri çok farklı ekiplere sahipti. En eski örgütlü sosyalistler, Yahudi zanaatkârların Bund’u tarafından Polonya ve batı Rusya’da bir araya getirilmişti fakat küçük örgütler tüm ülkede ortaya çıkmıştı ve zaman zaman kimi şeyleri sürgündekilerle tartışmak için temsilciler yollarlardı. Liderler arasında işçi sınıfı pek temsil edilmiyordu ve genellikle şiddetli ve yoğun teorik tartışmalar sık görülmekteydi.
Dış politika, iç politikaya göre şekillenir
Ülkenin iç politik koşullarıyla dışarıda saldırgan dış politika izlenmesi arasında bir ilişki var mıdır? Alman tarihçiler eski dönemlerde bu soruya dış politikanın iç politik olayların belirleyici olduğu anlamına gelen "dış sorunların önceliği" diyerek yanıtlarlardı. 1930'lu yılların başlarında Eckart Kehr isimli kıvrak zekâlı bir tarihçi dış politikanın iç tüketim için şekillendirildiğini ifade ederek bunun aksini ileri sürdü; yani Primat der Innenpolitik (İç politikanın önceliği) daha önemliydi. O dönemden sonraki diğer tarihçilerin de kendisine katıldıkları gibi, Tirpitz'in donanma yaratmasında hesaba katılması gereken belirleyici faktör, bu hareketin Reichstag'ı bölmesi, onu güçsüz kılmasıydı. Aynı şekilde, tarihçiler Birinci Dünya Savaşı öncesinde ve savaş sırasındaki Alman dış politikasının içeride statükoyu korumak amacıyla tasarlandığını savunmaktadırlar. Bethmann Hollweg'in dışişleri bakanı Panther isimli hücumbotunu Agadir'e yollayıp da ikinci Fas krizini başlattığında, bunu gelecekteki seçimlerin hatırı için yapmıştı; savaş korkusu sayesinde hükümeti oluşturan partiler başarılı olmuşlardı.
Bu tezlerin en azından bir bölümünün doğruluğunu ispatlayacak yeterli kanıt var. Temmuz krizinden önceki iki yıllık zaman zarfında Almanya'nın önderleri umutsuz bir ruh hâlindeymiş gibi görünmektedir. Örneğin Aralık 1912'de Krallık Danışma Kurulu açık bir şekilde bir buçuk yıl içinde savaşın olacağını, bunun için basının hazırlanması, askerî yoğunlaşmanın arttırılması ve Reichsbank'ın daha büyük bir savaş sandığı oluşturması gerektiği önerilerini sunmuştu. Bunların hepsi hayata geçirildi. Reichstag hükümeti denetleyemeyeceği gibi, aynı şekilde çevresi histerik generaller ve soylularla kuşatılmış Kayzer de raison d'etat olan soğukkanlı davranma hissini, tıpkı atalarından