Kapadokya’daki Amerikalı Misyonerlerin Bilinmeyen Tarihi
Wilson Amos Farnsworth'un bu eseri, Osmanlı Devleti’nin son dönemlerinde Orta Anadolu'da yürütülen Amerikan misyonerlik faaliyetlerini anlamak açısından kaynak niteliğinde bir eserdir. Yazar Türkiye’de en uzun süre görev yapan misyonerlerden biri sıfatıyla yaşadıklarını 1904 yılında bir kitap taslağı haline getirmiş ancak 1912 tarihinde kitabı bastıramadan vefat etmiştir. Bu taslak metin Mehmet Şahin tarafından 2015'te Harvard Üniversitesi Kütüphanesi misyoner arşivinde rastgele bulunmuş ve serüveni böyle başlamıştır.
Kitap, sadece bu misyonerin hatıralarından ibaret değil aynı zamanda dönemin sosyal, kültürel, dini ve eğitim hayatına ışık tutar.
Kitapta Kapadokya diyince benim aklıma ilk Nevşehir gelsede aslında Kayseri (Talas) başta olmak üzere Yozgat, Nevşehir, Niğde, Ankara ve çevre yerleşimlerde yürütülen American Board faaliyetleri ele alınıyor. Örgüt (yabancı ülkelerde görevli amerikalılar örgütü) 1810 yılında kuruluyor, dini bir sivil toplum olması münasebetiyle görünüşte siyasi bir nitelik taşımıyor ama din üzerinden gidilerek bütün dünyada Amerika’ya geniş bir kültürel, sosyal, ticari ve dolaylı olarak siyasi etki alanı yaratıyordu.
Bu bölgede etkili olabilmek için de eğitim, sağlık, okul açma, dil öğrenme ve yerel halkla yakın ilişkiler kurma gibi yöntemlere başvurmuşlardır. Özellikle okullar, bu faaliyetlerin merkezinde yer almış. Erkek ve kız çocuklar için açılan okullar, bir yandan modern eğitim verme iddiası taşırken diğer yandan misyonerlik faaliyetlerinin yayılması için önemli bir araç haline gelmiş. Özellikle kızların eğitimine daha çok önem verilip özel okullar açılması çok dikkat çekici, etkisini mezun olup bir çok bölgeye gönderilen işine sadık kadın misyonerlerden anlıyoruz.
Kitapta, tam da
Kapadokya’daki Amerikalı Misyonerlerin Bilinmeyen TarihiWilson Amos Farnsworth · Yapı Kredi Yayınları · 20187 okunma
Bazı hikâyeler tam tahmin ettiğin gibi ilerler. Bazılarıysa son sayfada tüm bildiklerini sorgulatır. 🤯
Ters köşeleri seviyorsan, seni sonuna kadar merakta bırakacak 3 kitap önerisini keşfetmeye hazır ol!
Tam 1 yılı geçmiş kitaba başlayalı ve bugün bitiriyorum hayatımda başlayıpta bu kadar geç bitirdiğim bir kitap olmadı başka sanırım. Bu hala kitabın kötülüğünden değildi tabiki aksine sindirerek aklıma kazıyarak okumamdan mütevellit yoksa Fatma hanımın dili çok sade, nahif, anlaşılır. Çoğu zaman Allah’ın bir ismini okuyup çokça ara verdim, bazen peşpeşe okudum. Geceleri bir isim okuyup onu zikrederek anlamını düşündüm. Bu açıdan çok verimli oldu benim için. Kitapta önce Allah’ın bir ismi kısa manaları ile başlık olarak veriliyor sonra ne demek bunu açıklıyor sonra insana bu isim tesir ederse nasıl görünür onu açıklıyor toplamda her isme 3-3,5 sayfa ayrılmış kısa ve alaşılır. Ali Osman Tatlısu’dan da okumuştum ona da çokça atıf var zaten. Kendimce aldığım Esmaül Hüsna anlamları, arada dönüp kısaca bakmak adına…
Allah: bütün Kemal sıfatları kendisinde toplayan
Rahman: nimet veren
Rahim: merhamet eden
Melik: Tek Hükümdar
Kuddüs: eksiklikten uzak
Selam: selamet veren
El Mümin: emin kılan
El Müheymin: gözeten, koruyan
El Aziz: yücelik sahibi
El Cebbar: istediğini yaptıran
El Mütekebbir: Herşeyden büyük
El Halık: Yoktan yaratan
El Bari: Birbirine uygun yaratan
El Musavvir: Şekil veren
Ya Gaffar: bağışlayan, kusurları örten
El Kahhar: herşeye hakim, yenilmeyen
El Vehhab: karşılıksız veren
Rezzak: rızık veren
Fettah: zorlukları açan, hayır kapılarını açan
Alim Allah: her şeyi bilen
Kabıd: sıkan, daraltan
Basıt: genişleten, açan
Hafid: aşağı indiren
Rafi: yukarı kaldıran
Muizz: izzet veren
Müzill: hakir, zelil eden
Semi: Her şeyi işiten
Basir: her şeyi gören
El Hakem: hakkı yerine getiren, son hükmü veren
Seyahatname’ye dair
Kitaba Türki cumhuriyetlere ilgim dolayısı ile başladım bir gün o coğrafyalara gidebilirsek bir seyahatname okumuş olayım fikri ile. Ama okuyunca gördüm ki Doğu Türkistan hakkında ne kadar az şey biliyoruz ve ne kadar da az üzülüyoruz. Kitaba başlamadan önce Taha Kılınç hocanın Erzurum’a geleceğini gördüm ve sırası geldi diyip kitaba başladım. Konferans bu anlamda çok güzel oldu bilgilerin oturması adına konusu Kudüs’ten Kaşgar’a idi. Yani iki coğrafyanın her açıdan benzerlikleri neydi. Ve gördüm ki gerçekten her anlamda çok benziyor bu iki öksüz coğrafya. Ama Doğu Türkistan’ı görünce Filistin için bir tık sevindim bile denilebilir. En azından dinlerini özgürce yaşayabilmişler diyor insan şehit olabiliyorlar Allah’ın yolunda İslam yolunda diyorsun insan buna bile şükreder mi öyle oluyor Doğu Türkistan’ı öğrenince. Filistin’in aksine Müslüman olduğuna dair hiç bir emare gösteremiyorsun namaz oruç kıyafet sakal asla yok. Sahura bile kalkamazsın ışığını gece vakti açamaz yemek yenecek saat dışında çatal kaşık sesi evde çıkaramazsın. Evine çinin atadığı bir bilir kişi (!) yerleştirilir ve onunla yaşamak zorunda kalırsın her anını. Allah’ım aklımı koru diyeceğim daha bir çok manzara. İnsan böyle ortamda imanımla öleyim bin kat iyidir diyor. Filistin gibi yerleşimciler yerleştiriyorlar içlerine camilerin sadece adı cami asla ibadete izin yok, çocuklar küçük yaşlarında islamdan uzaklaştırılıyor hiç tanıştırılmıyor ne kadar daha direnilebilir ki İslam adına büyükleri. Onlarda vefat ettiğinde İslamı savunacak anlatacak kimseler kalmayacak ve çin istediğini elde edecek. Taha hoca konferansında yine de ümitvarım diyerek sözlerini bitirdi, çünkü hala çarşıda pazarda dudaklarını kıpırdatarak dua edip tesbih çeken gençler varmış hamdolsun diyelim. Rabbim bu zulüm altında inim inim
Bu senenin şimdiden favorisi olan kitabımla Selamün aleyküm yazarın ilk kitabı olan İlkbahar kitabı da geçen yıl okuma listemin favorisiydi gerçekten bu kadar iyi yazılabilirdi efendimizin stratejik hayatı.
Karşınızda farklı bir peygamber buluyorsunuz bize anlatılandan çok daha farklı ve çok daha seveceğiniz sadece kişisel özellikleri değil elbet peygamberlik görevini nasıl yaptığını nasıl bir çok savaşa komutanlık ederek o İslam yurdunu kurduğunu okuyacaksınız ve daha nicelerini şöyle ki bazıları:
1. Efendimizin vasat ümmet sistemi
2. islam dünyası karşısında Avrupa nasıl şekillendi? İslam karşısında özellikle Roma, İran ve diğer devletlerin durumu
3. Peygamberimiz günümüze ne söylüyor?
4. Kureyş’in zengin gençleri efendimizin davasında farklı olan ne gördü ve o zenginlikleri bırakıp onun davasında yerlerini aldılar?
5. Efendimizin aile hayatı nasıldı? Merhameti sınırlı mıydı, çizgisi neydi? Ve bunların yanında nasıl bir savaşçıydı nasıl bir komutandı, bölge strateji planları nasıldı? Çok daha fazlasını okuyacağınız mini bir ansiklopedi
Alıntı eklemek isterdim ama neredeyse kitabın yarısını buraya eklemem gerekirdi. Kitapta okuyacağınız bir çok isme çok şaşıracaksınız. Dinler aradı diyalog için ta ne zamandır kimlerle içimize neler sokulmuş göreceksiniz. Bir çok kısmın ve isimleri şaşırarak okudum. İnanıp inanmamak size kalır tabiki ama resimlerle belgelerle anlatılınca da insan reddedecek sebep bulamıyor. 2026 da tarih severler bir şans verin. Bu yazarın siyah Papa’nın casusu ve İngiliz derviş kitaplarıda harika.
