Eva Jablonka

Eva Jablonka

Yazar
9.3/10
4 Kişi
·
5
Okunma
·
0
Beğeni
·
15
Gösterim
Adı:
Eva Jablonka
Unvan:
Genetikçi
Doğum:
1952, Polonya
Bu tür toplumsal öğrenmenin ünlü bir örneği, İngiliz baştankara kuşlarında görülen süt şişelerini açma alışkanlığının yayılmasıdır. Birleşik Krallık’ta ve Avrupa’nın kimi yerleşim alanlarında sütçüler süt şişelerini insanların evine götürür ve kapının önündeki basamaklara bırakırlar. Bir aşamada baştankaralar bu durumdan faydalanmaya başladı, şişenin kapağını açıp altındaki kalın kaymağı yemeyi öğrendiler. 1940’larda bu alışkanlık İngiltere’nin birçok bölgesine yayılmıştı. Büyük baştankaralar ve mavi baştankaralar arasında yaygınlaşmakla kalmamış, aynı zamanda diğer türler arasında da yayılmıştı. Bazı yerlerde baştankaralaar süt şişesini açmayı öğrenmenin yanında sütçünün arabalarını da tanımayı öğrenmişlerdi ve arabaların arkasından uçarak gideceği yere varmadan önce şişeleri açmaya çalışıyorlardı.

https://www.britishbirdlovers.co.uk/...and-milk-bottle-tops

Üstteki yazıya göre ise, bu şişe kapağı açma işi Birinci Dünya Savaşı’ndan önce başlamış. Kuşlar, kendileri için fazla yağ içermesine rağmen kaymağa adaptasyon kazanıyorlar. Ondan sonra, süt üreticileri, şişenin üstüne alüminyumdan koruma koyuyorlar. Şu işe bakın ki, bunu da açmayı öğreniyorlar, ve bu kuş türünün bütün üyeleri dahil.
Birikimli kültürel evrimin insan dışındaki hayvanlarda gördüldüğünü gösteren bazı uzun vadeli çalışmalar var. Şimdi bunlardan birine, küçük Koşima adasındaki Japon makak maymunlarının kültürel evrimi üzerine yürütülen araştırmaya yakından bakalım. Bu çalışma 1950’lerde başladı. O yıllarda Japon ptimatologlar incelemek istedikleri makaklara besin sağlamaya başlamışlardı. Onları ormandan kumlu sahile çekmek için tatlı patateslerden faydalandılar; çünkü kumsalda gözlem yapmaları daha kolaydı. Ama bu hile beklenmeyen sonuçlar doğurdu. Dişilerden biri, bir buçuk yaşındaki Imo (Japonca patates anlamına gelir) sahilde bulduğu patatesleri yemeden önce yakında akan bir derede yıkayıp üzerindeki toprağı temizlemeye başladı. Bu yeni alışkanlık diğer maymunlara da sıçradı. Bir süre sonra patatesleri dere yerine denizde yıkamaya başladılar. Aynı zamanda, tuzlu suya batırmadan önce patatesleri ısırıyor ve böylece yıkamanın yanı sıra yiyeceği tuzlayarak tat katmış oluyorlardı.

Imo’nun mucitliği patates yıkamakla kalmadı. Birkaç sene sonra, başka bir sorunu daha çözdü. Makaklar sahilde buğdayla besleniyordu, bunu toplayıp yemek ise zordu, çünkü tanelerin kumla karışmması kaçınılmazdı. Imo bu sorunu kumlu, buğdaylı karışımı suya atarak çözdü. Ağır olan kumlar dibe çökerken buğdaylar suyun üstünde yüzüyor ve böylece toplaması kolay oluyordu. Yeni alışkanlık önce gençlerden yetişkinlere, sonra annelerden yavrulara yayıldı. Yavrularla faazla haşır neşir olmayan yetişkin erkekler, bu davranışı en son öğrendi, hatta bir kısmı hiç öğrenmedi.

Yemekleri denize taşıma, gözlemcilerin denize attığı besinleri toplama alışkanlığının başka etkileri de oldu. Anneleri tarafından taşınan yavrular, yiyeceklerin yıkanması sırasında suya alıştılar, böylece suda oynamaya ve yıkanmaya başladılar. Yüzme, suya atlama, dibe dalma yaygınlaştı. Daha yaşlı aç erkekler, balıkçıların denize attığı balıkları yemeye başladığında denizle ilgili yeni bir alışkanlık yerleşti. Bu alışkanlık diğer makaklar arasında yayıldı, daha uygun bir yiyecek bulamadıklarında, artık havuzlardan balık, deniz kabuklusu ve ahtapot toplayıp yiyorlar.

Video: https://youtu.be/uZ8HCdgEwCs
588 syf.
·Beğendi·7/10
Öncelikle şu husus göz önünde bulundurulmalı ki sonradan kimse üzülmesin: Kitap, başlangıç seviyesi için kesinlikle uygun değildir ve yanlış bir başlangıç olacaktır. Tavsiyem, kitabın kapsadığı konular hakkında 2-3 kitap veya eşdeğerinde yazı okumaktır. Gerek anlaşılır yazıları gerek de okuma listeleri ile şu site (https://evrimagaci.org) alanında en iyisidir. Ayrıca, şu da (https://www.evrimselantropoloji.org) Türkçe kaynak olarak uygundur.

Kitabın ana mesajı, son zamanlarda bilim camiasında popülerleşen gen kökenli evrim anlayışının (ör. Richard Dawkins) eleştirisidir. Jablonka ve Lamb ikilisi, evrimin nasıl gerçekleştiğinin cevabına, genler haricinde, çevreyi ve başlıkta adı geçen diğer sistemlerin de katılmasının elzem olduğunu bildirmektedir.

Kitap oldukça kapsamlı, örneklerle donatılmış(fakat hâlâ çalışmaların kesin sonuç için yetersiz olduğu kanısındalar) ve kaynakçasıyla göz doldurmaktadır.

Yazının dili, açık konuşmak gerekirse, metodolojisi gereği biraz ağırdır fakat anlaşılır.

Yazarın biyografisi

Adı:
Eva Jablonka
Unvan:
Genetikçi
Doğum:
1952, Polonya

Yazar istatistikleri

  • 5 okur okudu.
  • 2 okur okuyor.
  • 16 okur okuyacak.