Akış
Ara
Ne Okusam?
Giriş Yap
Kaydol

Xəlil Rza Ulutürk

Xəlil Rza UlutürkSeçilmiş Əsərləri 1.Cild yazarı
Yazar
Çevirmen
8.0/10
13 Kişi
42
Okunma
35
Beğeni
2.366
Görüntülenme

Hakkında

HAYATI 1932-ci yil ekim ayının 21-de Azerbaycanda Salyan ilinde Pireppe köynünde Rza kişinin ailesinde ilk cocuk dünyaya göz açdı. Dedesi sevinc icinde cocuga oz ismini verdi- Halil. Yeddi yaşından okula gönderdiler. Iki saylı Salyan şehir orta okuldan Halil öz çalışkanlığı, davranışı ile oyretmenlerin sevgisini kazandı. O, Salyan şehir kutuphanesinin edebiyyat derneginin üzvü idi. 1939-1949-cu yillar Sovyet donemini yashayan Azerbaycan edebiyyatinin siyasi bakimdan zor bir donemi idi. Iste Halil bedii edebiyyat alemine, bu donemden basladi. Halil onu heyacanlandıran, düşündüren olaylari bazen poetik dille ifade etmeye çalışırdı. Onun ilk metbu şeri 'Kitab' 1948-ci yilda 'Azerbaycan pioneri' gazetesinde derc olunmuşdur. 1949-cu yilda Halil Azerbaycan Dövlet Uiversitetinin filologiya fakültesinin jurnalistika şubesine dahil oldu, universitetde edebiyyatşünas-alim Cefer Handanın, sonralar şair Bahtiyar Vahabzadenin rehberlik etdiyi edebi dernekde, isterse de Azerbaycan Yazıçılar Birliyinde milli yazar Mirze İbrahimovun başçılığı ile geçirilen 'Gencler günü' toplantilarinda aktiv iştirak etmesi Halil Rzanın şair gibi formalasmasinda ciddi rol oynadi. 1954-cü yilda Azerbaycan Dövlet Universitetini bitiren Halil Rza ilk emek fealiyyetine 'Azerbaycan kadını' dergisinde başlamışdır. 1954-cü ilde Halil Rza Sovyet Yazıçılar birliyine uye seçilir. Onun ilk şiirler toplusu 1957 yilda 'Bahar gelir' adli kitabında basildi. 1957-ci ilin agustos ayında Azerbaycan Yazıçılar Birligi Halil Rzayı Moskovaya, M.Gorki adına Dünya Edebiyyat İnstitutuna iki senelik Ali Edebiyyat kurslarına gönderdi. Halil Rza Institutda rus edebiyyatının görkemli senetkarı Pavel Antokolskinin bascilik etdiyi bölumde poeziyanın nezeri esaslarını öyrendi. Moskovada tahsil yillarinda taninmis rus şairi Samuil Marşakın evinde ve Yasnaya Polyanada dahi Lev Tolstoyun hatira muzesinde olması, Nazim Hikmet ve Mihail Şolohovla görüşleri genc şairin hatirasinda derin izler burakmıştır. 1959-cu yilda Halil Rza Bakuye donerek Azerbaycan Dövlet Pedagoji Universitesinde aspiranturasında tahsilini devam ettirmişdir. O, 1963-cü yilda 'Ikinci Dunya savasindan sonrakı Azerbaycan sovyet edebiyyatında poema janrı (1945-1950) ' mevzusunda yazdığı dissertasiyanı uğurla müdafie etmiş, fılologiya elmleri namizedi elmi derecesini kazanmistir ve o zamandan universitetde oyretmen gibi ders demeye baslamistir. Fakat Halil Rza oyrencilerine bir tek ders programini anlatmamis, aynizamanda vatan ruhlu mühazirelerinde eski milli degerlerimizden ve doğma dilimizden yürek yankısı ile sohbet açmıştır. (O donemde Azerbaycanda ana dilimiz Turk dili degil Azerbaycan dili seklinde tehrif olunurdu) Halil Rza Azerbaycan turkcesinin saflığı, yabanci dilin tesirine ugramamasi icin kendine bir mucadile yolu secmis, nerde olursa olsun ana dilinde temiz konusmayan müsahibinden eşitdigi her yabancı kelime için 5 kurus cerime talep eder, 'danışığından memnun kaldığı soydaşlarını bir manatla mükafatlandırardı'. (bir manat yuk kurus degerindedir) . Bu yolla O,bir taraftan ana dilinin safliğını korumaya calisir, diyer taraftan ruslaşdırma politikasina karsi mücadele aparirdi. Amma bütün bunlar devletin hakim daireleri tarafindan izlenilir ve onun oyretmenliyi kisitlaniyor. 'Bilik' cemiyyeti yolu ile Azerbaycanin degisik vilayetlerine gitmesine izin verilmir. Şair Sabir Rüstemhanlı yazır: 'Halili anlamayanlar cok idi. Onun vatanperver ruhli siirlerini dinlemekten ehtiyat edir ve kendileri acisindan koruyorlardi. O, kürsüye ciktikta salonu terk ediyorlar. Halilin antisovyet, antiimperiya çıkışlarına delilik gibi bakanlar, onun sesini kesmeye çalışan, yüksek kürsülere yolunu bağlayan, onu kuçultmek isteyenler Halil Rza istidadının Allah vergisi olduğunu, şairin Allah hökumü ile konusdugunu anlaya bilmirdiler' (Sabir Rustemhanli 'Ömür kitabı' 5ci sahifa Baku, 1998) . Halil Rza Azerbaycan Dövlet Pedagoji Universitesinden uzaklaştırır. Onu Azerbaycan Elmler Akademisinin Nizami adına Edebiyyat Universitesine davet edirler. Burada Halil Rza kendini elmi-arastirma ve bedii yaradıcılığa hesr edir. Azerbaycan-Özbek edebi iliskileri, Maksud Şeyhzadə nin hayat ve yaradıcılığı hakkında monoqrafık eserler üzerində çalışır. Butun bunlara ragmen yine de Halil Rza 'şübheli şahis' gibi takip olunur, onun imkanlarını kisitlandırılir. 1984-cü yilda şairin 'Ömürden uzun geceler' adlı kitabı ve Sovyet halklarının dillerinden tercüme edilmiş 'Kardeshlik çelengi' toplusu ictimaiyyet tarafindan Azerbaycan SSR Dövlet mükafatına taktim olunsa da, hakim dairelerin etinasızlığı ile karşılandı. Bu soguk ilishki onu sarsıtmadı. Şairin en böyük vezifesini yazıb yaratmakta gören Halil Rza yorulmadan var küvvesi ile çalışır; yeni şiirleri, elmi araşdırmaları ile teselli tapır. 1985-ci yilda 'Maqsud Şeyhzadenin bedii yaradıcılığı ve Azerbaycan-Özbek edebi iliskilerinin cagdas problemleri' mevzusunda doktorluk dissertasiyası müdafie edir. 1986-cı yilda Azerbaycan edebiyyatnın refahindakı hizmetlerine göre ona emektar incesenet adami resmi adi verilir. 80-ci yillarin sonlarında halk azadlık mucadelesi genişlendiyi zaman Halil Rzanın gur sesi Azerbaycanın bütün regionlarında eşidilirdi. O, bütün varlığı ile halk harakatına destek verir, her yerde rus şovinist siyasetini, Dağlık Karabağ toprağına tecavüz edə n ermeni daşnaklarını odlu-alevli konushmalari ile ifşa edirdi. Biz Türküstan ellriyik, Qeyret, güdret selleriyik. (qeyret-namus) Daşnakları kovan bizik, (daşnak-ermeni partisi) Dar gözleri ovan bizik. Yeter meydan suladılar, Yurdumuzu taladılar. Bakımızı ezizleyek. (sevelim, okshayalim) Akreblerden temizleyek! Şöle versin bu lel, mercan - (Şöle vermek-Nur sacmak) Ermenisiz Azerbaycan! Son günlerini yaşayan sovyet imperiyası ömrünü uzatmak için 1990-cı yilin ocak ayinda Azerbaycanın bashkenti Bakude dinc ahaliye vahşicesine divan tutdu. Bu katliyam, soykırım siyaseti Gorbaçovun ve onun elaltılarının iradesi ile icra edilirdi. Bütün dünyanın açık fikirli adamları bu aksiyayı, evrem tarihində benzeri görünmemiş katliyamı kotu karsiladi. Sovyet ordusu icinde zihli tanklarla, harp gemileri ve gelishtirilmish silah növleri ile silahlanmish ozel tapşırıkla Bakuyu güllebaran edenlerin töretdiyi cinayetler Halil Rzanı sarsıtmışdı. O, tüm gücü ile gece-gündüz durmak bilmeden, yüreginin ateshiyle halki düşmanlara karşı mücadeleye sesliyordu: yabanci ölke gazetecilerine 20 ocak olaylarini, Gorbaçovun ve onım elaltılarinın kanlı oyunlarini dünya ictimaiyyetine duyurmaga çalişıyordu. 1990-cı yil ocak ayinin 26-da Halil Rza Sovyet Dövlet Tehlikesizliyi ajanlari tarafindan tutularak Moskovaya Lefortovo mahpusanesine gönderiliyor. Durmadan yapilan sorğu-sual, ağır ittiham şairin kururunu kıra bilmiryor, o, zindanda da mübarizesini devam etdirir. 8 ay 13 gün suren mahpusane doneminde « Lefortovo gündeliyi »ni, 200-den çok, şiir, poema ve mektubu kaleme alır. 'Lefortovo gündeliyi' şairin kabul etdiyi Ulutürk tehallusunun vasikasidir: Zümrüd yağışına,ağ dumanına Bürüne - bürüne gelesiyem men. İşdir ayak üste gele bilmesem, Sürüne - sürüne gelesiyem men. (Halil Rza 1990-cı yilil 26 ocagina kadar - 40 senelik edebi-bedii yaradıcılığı dövründe öz eserlerini 'Halil Halilov', 'Halil Halilbeyli', 'Halil Odsever', 'Halil Rza' tehallüsleri ile bastirmishsada, 'Xə lil Rza Ulutürk' tehallüsü ise şairin geçdiyi mübarizə yolunun, ebedi neticesi oldu. Şair ömrünün sonuna 4yil, 5 ay ve 22 gün (22 /06/1994) kalan bir doneminde yazdığı şiirlerde ve bastirdigi kitablarda Halil Rza Ulutürk imzasını koymuşdur. Şairin vefatından sonra, onun ömür-gün yoldaşı, Firengiz hanım Halil Rzanın şiirlerini, gündeliklerini ve tercüme eserlerini duzenleyerek kitab halinde Halil Rza Ulutürk imzası ile bastirmaktadir. Lefortovo mahbusanesinde olarken şeker hastaligi olan Halil Rzanın sahhati kotuye gitmishtir. 1990-cı yil ekim ayinin 9-da yatili trenle Moskvadan Bakuye getirilen sair, bir ay devam edə n mahkemeden sonra azadlığa kovushtu. Benizi cok zayiflamish ve solmushtu, fakat shair fıziki halsızlığına ve hastaligina ragmen azadlığa birakıldığı ilk günlerden yine Azerbaycanın istiklaliyyeti uğrunda mübarize meydanına atılmışdı. Onun öz sözü ile dersek, duşmen etini şişə çekse de, fıl iradesini kira bilmemişti. Halil Rza Azerbaycan Respublikasının Ali Sovvetine (Parlament) növbeti seçkilerde deputatlığa öz namizedliyini ileri sürmüş, seçkilerde uğur kazansa da, onun seçilmesine imkan verilmemiştir. Amma, Halil Rza bir vatan şairi gibi geniş okucu kütleleri ile, döyüş bölgelerinde askerlerle görüşlerinde şiirler okuyor, alevli nitkler edir, dinleyicileri istiklaliyyet uğrunda mübarizeye sesliyor, onlarda birlik ve döyüşkenlik ruhu aşıliyordu. 1991-ci yil mayisın 6-da Halil Rza 'Türk milleti mükafatı odulu' fahri adına laik görülür. Bir yildan sonra, 1992-ci yilda ona Azerbaycan Respublikasının Halk şairi fahri adı verilir. Cumhur baskani Süleyman Demirel Sairin Cerrah Paşa adına Şifa evinde onun şeker ve gözlerinin müalicesi ichin serencam verir. Mayisin 19-da Hasaki Kalb hastanesinde Halil Rzanın yüreginde cerrahiyye amaliyyatı aparılır. 1993-cü yil Şubatın 11-de Bakuye donen Halil Rza ayağından çıkarılan şırımın yeri bitişmediyinden doktorlarin mesleheti ile, şairi Almaniyaya mualiceye gönderirler. 1993-cü il agustos ayının 23-de Halil Rza esi Firengiz hanımla Bakı-İstanbul-Köln marşurutu ile Almanyaya gedir, Zolenger şehir klinikinde müaelicesini davam etdiriyor. Bakıya geldikten sonra Halil Rzanın bir müddetden sonra yine durumu kotuleshir ve onu Kardioloji İnstitutunda müalice edirler. Azerbaycan Respublikasının Prezidenti Haydar Aliyevin Fransaya resmi seferi zamanı Halil Rza ve Firengiz Hanım da nümayende heyetinin terkibine dahil edilmişdir. Bu tarihi sefer Halil Rzanın son seferi oldu. Fransa seferinden sonra tez-tez ön cebhe bölgelerinde, okul ve medeniyyet ocaklarında, görüşlerde şerler okuması, narahat hayat tarzi, gergin shekilde yazib, yaratmasi onu haldan salıb, durumunu agirlashtirdi. Sonrakı müaliceler hic bir netice vermedi. 1994-cü yil iyunun 22-de yaradiciliginin bar verdiyi çağında şairin vatan sevgisi ile çırpınan yüreyi döyünmekten kaldı. Halil Rza Ulutürk Fahri Hiyabanda defn olundu, onun mezari ustunde shairin azemetli heykeli yukseldi. Azerbaycan halkının milli mübarize herakatinda ozel hizmetlerine göre Halk şairi Halil Rza Ulutürk (ölümünden sonra) 'Istiklal' ordeni ile teltif edildi. Zaman geçse de, Halil Rza Ulutürk yaddashlardan silinmeyecek, hatirasi her zaman aziz tutulacaktir.
Unvan:
Azerbaycan`lı Şair, Yazar.
Doğum:
Salyan, Azərbaycan, 21 Ekim 1932
Ölüm:
Bakı, Azərbaycan

Okurlar

35 okur beğendi.
42 okur okudu.
1 okur okuyor.
33 okur okuyacak.
Reklam

Sözler ve Alıntılar

Tümünü Gör
Reklam
Mənim qanadlarım - nifrət, məhəbbət Bu iki qaynaqdan könlüm rəng alır, Ucalıq görəndə əyilən başım Alçaqlıq görəndə kinlə ucalır.
..qanımda nəbz kimi vurur.
1989-1990 cı illərin ayrıcında Şuşada, Xocalıda, Kərkicahanda gördüyüm dəhşətlər, vəhşiliklər.. Bakı vağzalına tökülən qaçqınlar, ermənilər tərəfindən burnu, qulağı kəsilmiş didərginlər, gecəyarı tövlədə göz açarkən.. divar çatlağına doğru sürünən ilanı gördüyündən dili tutulan 12 yaşlı qızcığazın fəlakəti qanımda nəbz kimi vurur.
Sayfa 87
Bəs niyə çiynində dağlar var yenə? Bəs niyə qolunda bağlar var yenə? Bəs niyə ürəyi ağlar var yenə? Haqqı tapdalanan xalqlar var yenə?
ŞƏLALƏ KİMİ
Şəlalə dağların mərd övladıdır. Qır bütün sədləri! Şəlalə tək qır! İldırım – buludun, tufan – dənizin, Cəsarət ürəyin istedadıdır!
Sayfa 69
Xəyyam da məndədir, Hafiz də məndə, Vaqif sevgisiyəm, Sabir səsiyəm!❤
Xəlil Rza Ulutürk
Xəlil Rza Ulutürk
Mən şeir aşiqi, mən sözpərəstəm!✨
Əhməd Cavad
Əhməd Cavad
Reklam
Sevgi sətirləri
Kainat günəşlə, yer üzü yazla Ürəyim səninlə doludur, gülüm. Axmısan ömrümə gülüşlə, nazla. Gəl, uçaq şərikli qanadımızla, Ən böyük sevinclə sevinim, gülüm. Ürəyim səninlə doludur, gülüm! Dənizdən çıxırsan...ayağın qumlu, Yaş bədən yapışıb yaş paltarına. İzin ver göylərdən ensin mələklər, Gəlib su töksünlər ayaqlarına. Bəlkə susamısan, alıb
Sanki günəşi də oğurlayıblar, Qaranlıq nə qədər qatıdır, sıxdır. Bu çirkab içində təmiz yaşamaq, Bəlkə də ən böyük qəhrəmanlıqdır. 🤍
Xəlil Rza Ulutürk
Xəlil Rza Ulutürk

Yorumlar ve İncelemeler

Tümünü Gör
440 syf.
10/10 puan verdi
·
Beğendi
·
8 günde okudu
May ayını bu kitabla qarşılamışdım. Şeirlərindən ötrü ürəyim gedirdi deyə kafedrada tapan kimi aldım, elə hər səhər iş başlayana qədər bir az-bir az oxuyub bitirdim. Bir sıra şeirləri çox xoşuma gəlmişdi. Ancaq "Təbəssüm" şeirinin yeri ayrıdır. Hətta evdəkilərə belə oxudub sevdirmişəm. "Atama üz tutub bir gün fərəhlə Görün nə söylədim zarafatyana: – Ata, gəl özün də, etiraf elə, Dünyada hər şeydən şirindir ana! Hanı elə şair, elə bir rəssam Dilində gəzməsin ananın adı? Eşidib bu sözü sevindi anam: Gülən gözlərində şəfəq parladı. Atamsa əl vurub onun çiyninə, Dedi: – Bahar gülün, gül baharındır. Ay oğul, bənd olma elə şeylərə, Elə analar da atalarındır!" 🩷🪻 Bundan əlavə şairin "Kişilər", "Ömür" şeirlərini də çox bəyənmişdim. #aimraabooks
Doğmalıq və Ucalıq
Doğmalıq və UcalıqXəlil Rza Ulutürk · Bakı, Apostrof Nəşriyyatı · 20151 okunma
482 syf.
·
Puan vermedi
Öncə onu deyim ki, kitab mənim üçün çox ağır idi. Bugün Lefortofo zindandan çıxmışam. Ruhumu Bakıda vətənimin və Firəngizin yanında qoyub getmişdim. Ruhumun ayrı şəhərdə, cismimin isə ayrı şəhərdə olduğu vaxtlar sadəcə poeziya ilə məşğul olaraq təskinlik tapırdım. Tərcümə etməli olduğum kitablar, yazmalı olduğum şeirlər vardı. İstintaqlar və hər gün neçə dəfələrlə eyni suallara cavab verməkdən artıq təngə gəlmişdim. Bakıya gəldiyim gün isə mənim Azadlıq bayramım idi. Lakin ordakı kədər üstümə sinmişdi.. (Kitabı oxumaqdan əlavə yaşadığımı yuxarıdakı cümlələr ilə izah edə bildim mi bilmirəm) Kitabda bizə tanış olan şairlərin adlarının çəkilməsi gözəl idi. Xəlil Rza Ulutürk'ün yanına gedərkən Nəsimi, Bəxtiyar Vahabzadə, İsmayıl Şıxlı və.s şair və yazıçılarımız ilə görüşmüşəm kimi bir hiss. Kitabın tarixi elmi siyasi olduğunu deməyimə ehtiyac yoxdur yəqin ki. Kitabda əvvəlcə daha çox siyasi məsələlər, siyasi çıxışlar sonra isə Xəlil Rza Ulutürk'ün Lefortofo zindanında yazdığı gündəliklər yer alır. Oxunması və o günlərdən bu günlərimiz üçün dərs çıxarılması lazım olan əsərlərdən biridir. Kitabı hansı sözlərlə ifadə edəcəyimi bilmirəm. 467səhifədə ağlımıza gələn hər bir duyğu qarşımıza çıxır, kitabı ağırlaşdıran da bu idi deyəsən.
Lefortovo Zindanında
Lefortovo ZindanındaXəlil Rza Ulutürk · Çinar Nəşriyyatı · 20067 okunma
Reklam
248 syf.
10/10 puan verdi
·
Beğendi
"istemirem azadligi qiram, qram" yaxshi deyib
Seçilmiş Əsərləri 1.Cild
Seçilmiş Əsərləri 1.CildXəlil Rza Ulutürk · Bakı, Şərq-Qərb Nəşriyyatı · 200525 okunma