Ji bo dîroka mirovahiyê nerîne ke nû!
Puan vermedi
Dîroka Veşartî ya Jinan – Sheila Rowbotham
Ev pirtûk, yek ji berhemên herî girîng ên dîroknasîya femînîstî ye, ku di sala 1972’an de hatîye weşandin û niha jî wekî çavkanîya bingehîn tê hesibandin. Nivîskar Sheila Rowbotham, di vê xebatê de, 300 salên dawî yên dîroka Brîtanyayê dinirxîne û cih, rol û têkoşînên jinan di nav pêvajoyên aborî, civakî û siyasî de derdixe holê, yanî yên ku heta wê demê di dîrokê de hatibûn paşguhkirin an jî veşartin.
Rowbotham nîşan dide ku çawa pêşketina kapîtalîzmê, guherîna avahîya malbatê, dabeşkirina kar û desthilatdariya baviksalarî, bi hev re cihê jinan di civakê de diyar kirine. Ew îspat dike ku bindestbûna jinan ne rewşek xwezayî ye, lê encama guherînên dîrokî ye:
-Di serdema destpêka kapîtalîzmê de, jin ji karên kêrhatî hatin dûrxistin, karên wan wekî “nekar” hatin binavkirin û nirxê wan kêm hatîye dîtin.
- Têkoşînên jinan ji bo mafên xwe “mafê dengdanê, mafê xwendinê, mafê kar û mûçeyek wekhev, mafê kontrolkirina jiyana xwe ya zayendî” bi berfirehî têne şîrove kirin.
- Têkiliya di navbera çîna civakî û rewşa jinan de jî bi zelalî tê vekolîn: rewşa jina karker û jina çîna navîn her çend cûda be jî, herdu di bin bandora desthilatdariya mêran de bûn.
Nivîskar bi zelalî û zimanekî hêsan, lê kûr, nîşan dide ku jin ne tenê mexdûrên dîrokê bûn, lê di her qonaxê de li hemberî vê rewşê berxwedanî kirine û guherînên mezin bi dest xistine.
*Yekem xebatên ku dîrokê ji çavê jinan dinirxîne û valahiyek mezin di dîroknasiyê de tije dike.
* Têkiliya di navbera pergala aborî û rewşa jinan de bi awayekî rast derdixe holê.
* Ne tenê ji bo zanyaran, lê ji bo her xwendevanekî jî têgihîştî ye.
* Ev pirtûk bingeha tevgerên femînîstî yên paşerojê danîye û li ser gelek lêkolînên din bandor kirîye.
*Piraniya naverok li ser Brîtanyayê ye; rewşa jinan li
Şeyma Demir’in kaleme aldığı "Gelin", 1940’lı yıllarda geçen ve yaşanmış gerçek bir hikâyenin sarsıcı izlerini taşıyor. Henüz 15 yaşındayken kendisinden 10 yaş büyük olan İsmail ile evlendirilen küçük Zelal’in, acıyla yoğurulan ama bir o kadar da direnç dolu yolculuğuna eşlik ediyoruz. İsmail’in ona bir çocuk gibi değil, sevgi ve şefkatle yaklaşmasıyla başlayan bu hikâye; İsmail’in zamansız vedası, hiç tanımayacağı babasının adını alan bebeği Emin’in doğuşu ve ardından gelen zorunlu evliliklerle tam bir hayat mücadelesine dönüşüyor. 1960’lı yılların toplumsal yapısında kadının yerini defalarca sorgulatan bu eserde; Zelal’in kayınvalidesine duyduğu hayranlıktan, Süleyman’ın sahiplenişine kadar her karakter ruhunuza dokunuyor. Ancak kitabın sonlarına doğru acı öyle bir katmerleniyor ki, özellikle 384. sayfayı ve o an hissettiklerimi asla unutamayacağımı biliyorum. Onca kaybın üzerine binen "yine mi kaybedeceğim?" korkusu, Zelal’in o güçlü duruşuyla birleşince insanı derinden sarsıyor. Ben Zelal’i her sayfada yeniden tanıdım, onun gücüne yeniden hayran kaldım. Eğer kalbinize dokunacak gerçek bir yaşam öyküsü arıyorsanız, Zelal’in bu sessiz ama derin çığlığına mutlaka kulak verin.
Peki, siz bu kitabı okudunuz mu? Sizi en çok sarsan sayfa hangisiydi? Yorumlarda buluşalım.
Merhabalar, okurken acılar içinde boğuldum diyebileceğim bir kitabı naçizane yorumlamak istedim. Kitap çocuk yaşında, küçük bir kız olan Zelal’in hikâyesini anlatıyor. Annesiz ve babasız büyüyen Zelal’i amcası büyütüyor, ancak her zaman içinde aile eksikliğini hissediyor. Büyüyüp güzelleştikçe kötü bakışlar üzerinde dolaşmaya başlıyor ve amcası güvenebileceği beyoğlu İsmail ile evlenmesini istiyor. Zelal her ne kadar evlilik fikrine sıcak bakmasa da amcasını utandırmamak için kendinden on yaş büyük İsmail ile evleniyor. İsmail, Zelal küçük olduğu için ona bir baba sıcaklığı ile yaklaşıyor, bilmediği şeyleri öğretiyor büyümesini bekliyor bu konuda İsmail’e çok ısındım. Ancak kaderin planı henüz yeni başlamıştı. Çok fazla acılar çektiler çok ağladılar ve de ağlattılar. kitabın son sayfasını çevirdiğimde omuzlarıma koca bir yük yüklenmiş gibiydi dakikalarca ağladım. Gerçek hayat hikayesi olması beni derinden etkiledi o hissleri iliklerime kadar yaşadım. Zaten güzel yazarım Şeyma ablam öyle güzel yazmış ki her kitabındaki gibi akıp gitti sayfalar hislerle birlikte. Canım Zelal’im öyle acılar çekti ki kitabın sonlarına doğru okumakta zorlandım daha fazla acı çekmesini istemedim.
Gelin kitabı aslında sadece Zelal’in hikâyesini değil, kadınların toplumdaki yerini, aile baskılarını, bir adım atarken bile on kere düşünüp laf çıkar mı diye düşünmelerini, önyargıları, ayıplanmaları ve yalnızlığı anlatıyor. Kalemine sağlık.. 
Şeyma Demir
Şeyma DemirSerfiraziya Serdestan, Têkçûyîna Bindestan
Bindestî çîrokeke bi çivanek e, qet bi heman awayî nadome û di her çivekî de li rûyekî din ê serdestiyê diqelibe. Şînoka Menaf Osman jî nexşeya çivanekên vê çîrokê çêdike û li ber çavên xwendevan bi dar da dike.
Menaf Osman, nivîskarekî ji Rojavayê ye, ji bajarê Hesekê ye. Di sala 1993an de ji ber xebatên siyasî tê girtin û cezayê muebetê digire. Di sala 2023an de cezayê wî diqede û tahliye dibe. Di vê pêvajoyê de gelek berhemên hêja der diçin ji qelema wî. Osman, xwediyê uslûbeke pembûyî ye û her tim ji zikê civakê dinivîse. Di vê berhema xwe de jî encamên dagirkeriyê dîsa bi uslûbeke nerm û henûn raxistiye ber me xwîneran.
Şînok pirtûkeke kurt û kûr e; cara ewil di sala 2011an de hatiye çapkirin, li ser hev 91 rûpel e û ji 13 çîrokên kurt pêk tê. Lehengên çîrokan bi piranî zarok in, zarokên ku ji ber talana dagirkeran bi tevê malbata xwe ji welatê xwe bar kirine û li welatên zordestan bûne mehkûmê xizanî û belengazîyê. Ya ku teşeyeke taybet dide vê pirtûkê ev leheng in bi min. Lewra encamên dagirkeriyê herî zêde ji çavên zarokan dikarin rasteqîntir bên dîtin, herî zêde ji devên zarokan baştir dikarin bên guhdarîkirin..
Dema min ev çîrok xwendin, yekser fîlma "Min Dît" kete bîra min. Nêzikatiya sînema û edebiyatê pirr ecêb e. Herdu jî heman tiştî dibêjin, tenê edebiyat kişandina fîlmê li hêviya xwîneran dihêle, ew senaryoya xwe dinivîse û datîne ber me. Navbermedyayî xweş qad e.
Hem di çîrokên pirtûkê de hem jî di wê fîlmê de em dibînin ku di nav miletekî de jî her kes bi heman awayî di bin tesîra dagirkeriyê de namîne. Hin kes bêtir dikişînin vî derdî û bêtir diêşin. Bê guman yên ku herî zêde diêşin, diperçiqin, tên kuştin û leqayî miemeleyên hovane tên jin û zarok in. Di çîrokên vê pirtûkê de jî em vê yekê careke dî bi zelalî dibînin.
Naxwazim behsa naveroka çîrokan
Bu mektup sana Zelal,
Küçücük yaşında evlenmek zorunda kaldığın için çok üzgünüm yaşından büyük davrandığın seni itelemesinler diye herseyi yaptığın kendini bir yere ait bir aileye ait her zaman terk edilecegim korkusu ile yaşadığın için çok üzgünüm. İsmail sana bir sansti senin küçük şansın ama keşke ömür boyu sürse idi ama olmadı çok kayıp verdin dayanmak çok zor olmuştur eminim ....
Bu mektup sana Süleyman,
Sen her zaman bir baba,evlat,eş ve harika bir insan oldun . Sana hiç kıyamadım. İçinde hissettiklerini bende hissettim derdini o kadar güzel anlattın ve dert dinledin ki ah Süleyman dedim. Kader mi dersin yazgı mi bilemem ama sende çok çektin çok korktun, ağladın ,bağırdın,hakkini aradın dogru bildiğinden bir milim şaşmadin harika bir eş ve baba oldun. İçinde kopan fırtınaları ben bile hissettim ama aileni kurdun keşke böyle olmasaydı dedim keşke başka olsaydı ama seni hiç ayiplamadim .
Kitabın konusuna gelelim birazda.15yasinda olan Zelali köylü istemeye başlayınca amcası iyi bir aileye vermek ister ve bir ağa oğlu olan ismaile verir .Ama İsmail 25 yaşında ve bir öğretmen. Kitapta zamanın sağ sol meseleleri anlatılıyor ben hep İsmailin bu sebepten öleceğini düşünüyordum ama hiç öyle olmadi o kadar ağladım ki İsmaile o kadar sabretti bekledi karısına güzel bir hayat verdi ama bulustuktan 1 sene bile olmadan vefat etti.Iste kitap oradan sonra başladı bana göre çok akıcı bir dili vardı kendisini okutturan ben sadece günümüz kısmında kafam karıştı kim kimdi bilemedim kitabın en sonunda hepsi netleşti. Kitap 1942 yılından başlıyor nedense o zamanın düşünceleri bana garip gelmedi .Okumak isteyenlere önerilir..
Helbestên Professional -I-Şiir
Helbestên Professional/çardexwerek çar gulle çardeh sal heps/Şehmus Kurt -I-
Rûpel 7 (ŞI’R)
Rûpel 8 vala
Rûpel 9 kî maye em neçûne acizîya wî
yehya omerî
Rûpel 10 vala
Rûpel 11 I. çardexwerek
û dawîn min xwe kuşt di şeveke şafiî de
dost çiyayî
rûpel 12 vala
Rûpel 13 şeş herf sê peyv çardexwerek çar gulle çardeh sal heps
ez
tu
ew!
Ev demek e, bi analîza rengdêran, ravekan, paragrafan û metnan dixwazim bi xwendina metnên edebî re psîkolojîya zimanê wan jî bixwînim loma min xwest fam bikim şaîr bi tercîha her du risteyên ji du şaîrên kurd çi peyame dide me, çi dibêje? Ezberek û klîşeyeke berhemên şaîran heye, dixwazin bi çendek mînakan riste an helbestên kin ên şaîrên namdar vîtrîna berhema xwe xwirt û rengîn bidin xwîyayî û peyama “Va ez helbestên baş dizanim” bidine xwende. Li ser pirsa şaîr çima ev her du riste hilbijartine ranawestim û bi pozîtîvî dibînim. Ne ji helbestên şaîrên cîhanê ji helbestên du şaîrên kurd du rêz/ristek danîbe pêşrûpela berhema xwe, ev “tişteke baş” e, pozîtîv e.
(ŞI’R) Zaf balkêş e. ŞI’R çima kurdîya bi kesayîya erebî? Çima xistine nav kevanekê de?
Piştî xwendina helbesta ewil a ji şeş tîp û sê peyv û XALBENDÎYEKê pêkhatî qederekê diponijim. Na, na ne li helbestê, li xalbendîyê. Ev demek e, bala xwe didime “li berhemên kurdî bikaranîna xalbendîyan” jî, loma li vê helbesta ewil ji helbestê bêtir xalbendîya ! bala min da xwe.
Berî vê berhema “helbestên professionel” min berhemeke çîrokan Şebake/Serdar Komurcu xwendibû, li wê berhemê zêde-zêdebûna xalebangan (piranîya hevokan bi xalebangekê diqedîyan) bala min zaf kêşabû. Li piranîya pirtûkên kurdî yên min xwendî gelek caran rastî hiperenflasyona xalebangan hatime. Li vê helbesta kin, dema min “!” dîtî