Bu eseri, katıldığım bir kitap tahlili vesilesiyle edindim. Normal şartlarda Sait Halim Paşa’nın sadece "Buhranlarımız" adlı eserini okuyacaktık; ancak bir arkadaşımın tavsiyesi üzerine Zeynep Akan Yetişir tarafından hazırlanan "Buhranlarımız ve Son Eserleri" adlı derlemeyi tercih ettim. Kitabı bitirdiğimde, bu tercihimin ne kadar isabetli olduğunu bir kez daha anladım. Zira bu çalışma, Sait Halim Paşa’nın toplumsal yapı, din, toplum ve hayata dair neredeyse tüm düşüncelerini bir araya getiriyor. Farklı mecralarda kaleme aldığı eserlerin modern Türkçeye uygun, akıcı ve sade bir dille birleştirilmiş olması, kitabın değerini artırmış.
Eserin İçeriği ve Bölümleri
Kitap, Zeynep Akan Yetişir’in paşanın hayatı ve eserlerini ele aldığı giriş bölümüyle başlıyor. Devamında ise yedi temel eser ve mahkeme tutanakları yer alıyor:
Meşrutiyet: Sait Halim Paşa, II. Abdülhamid döneminde yaşanan meşrutiyet tecrübelerini; meşrutiyetin toplumsal etkilerini, nasıl uygulanması gerektiğini ve mevcut anayasanın Osmanlı toplum yapısına uygunluğunu derinlemesine tartışıyor.
Taklitçiliğimiz: Paşanın orijinal adıyla "Mukallitliklerimiz" olarak kaleme aldığı bu bölümde; Osmanlı aydınlarının, padişahların ve paşaların Batı’yı körü körüne taklit etme arayışları eleştiriliyor. Doğu medeniyetinin bir kenara itilmesinin yanlışları ve Batı’dan nelerin, ne ölçüde alınması gerektiği sorgulanıyor.
Fikri Buhranımız: Dönemin Osmanlı toplumunun zihniyet yapısı mercek altına alınıyor. Toplumun demokrasi, meşrutiyet ve monarşi gibi yönetim biçimlerine bakışı ve içinde bulunduğu düşünsel karmaşa irdeleniyor.
Cemiyet Buhranımız: Fikri buhranın toplumsal yansımalarına odaklanan bu bölümde; yabancı tesirler, eski kurumlar, eşitlik kavramının yol açtığı sorunlar ve en