Gerçeği arama ve bulmada aklın şüphesiz büyük bir fonksiyonu vardır.
Hamdi Yazır aklı şöyle tarif eder:
“Akıl; madeni kalp ve ruhta, şuaı dimağda bulunan manevî bir nurdur ki, insan bununla mahsusata (duyulara) hitap etmeyen şeyleri idrak eder.” (I, 566) Akıl, belli bir seyr u sülûk ile hakikate ulaşır. Şöyle ki:
“Aklın başlıca iki çeşit seyri vardır:
1-Fikir 2-Hads (sezgi) Fikir; aklın ağır, tedricî ve zamanla kayıtlı olan düşünme seyridir. Hadis ise; aklın bir lahzada, bir hamlede matluba ulaşıverecek derecede seri olan âni seyridir.” (I, 566-567)