Türklerde ana diye çağırılan mabutlar daima esirgeyen ve yarlıgayan tanrılardır. Ata diye anılan ilâhlar, ekseriyetle çarpan ve korkutan
tanrılardır. Bundan dolayı Şamanların hâmî ruhları kadındır ve âyin esnasinda kadın elbisesi giymelerinin sebebi de bu olsa gerektir.
Anane hâlinde nesilden nesile intikal eden birtakım menkıbeler ve destanlar daha vardır ki, bunlardan da Türklerin iptidaî Şamanlığa ait akide ve âdetlerinin neler olduğunu çıkarmak mümkündür. Bilhassa bunlar içinde kurt hakkındaki telâkkiler dikkatle tetkike muhtaçtır. Bozkurt, şaman dualarında bile geçer. Oğuz Destanı'nda rehber, Tukyu menkıbesinde anne, Uygur efsanelerinde ata diye geçtiğine göre bu hususta kökleşmiş bir anane var demektir. Yalnız bunu bir totem gibi mütalâa etmeye mahal yoktur. Çünkü karâbet ve ayniyet cihetleri tahakkuk etmiş, değildir.
Ahmet ibn-i Fadlan Seyahatnamesi'nde verilen malâmata göre, Başkırtlar nazarında yaz, kış, yağmur, rüzgâr, ağaç, insan, hayvan, su, gece, gün- düz, ölüm, hayat, yer ve gök hepsi birer tanrıdır. Bunların en büyükleri gök tanrıdır ve hepsi ile birlikte hareket eder. Her biri diğerinin işinden razdır.