Batuhan Kızıl
@BTHZ
Doktor
28 okur puanı
Eylül 2023 tarihinde katıldı
Reklam
İslam öncesi Türk topluluklarının ilginç, nükteli, subjektif bir gözlemi
İbn Fadlan, tam olarak nereli olduğu bilinmeyen, Abbasi Halifesi Muktedir tarafından Volga(İdil) Bulgarlarına gönderilen bir heyetin içinde yer alan, yolculuğu sırasında başına gelenleri, ilişkide bulunduğu toplumları, kendi gözünden ve kendi anlayışı ile bizlere aktaran alim biri.
Konu Volga Bulgarlarının Hazarlar ile arasında geçen kız alma verme konusundaki anlaşmazlık sonucunda, Bulgarların Hazarlar'ın bu konu sebebi ile kendilerine saldırmalarını önlemek hususunda sur-kale yapımı için Halife'den yardım (para) istemesi ile başlıyor. Heyetin gitme amacı bu. İdile kadar sürecek olan yolculuk sırasında kafile, ilk olarak Samanilere, sonra Harezm'lilere, daha sonra Türk boylarından Oğuzlara, Peçeneklere, Başgırtlara ve daha başka adı geçen çokça Türk toplumuna misafir oluyor. En son olarak Volga Bulgarlarına varıyor. Bununla beraber yakın yerleşimde bulunan Rusları ve Viking olduğu zannedilen belli grupları ve onların yaşayışlarını, adetlerini, düzenlerini de anlatıyor.
Kitap çok kısa olması ile birlikte, gerek İbn Fadlan'ın mübalağaları, gerek İslam ile tanışmamış Türk-Rus vb. toplulukların bazı ilginç adetleri ve İbn Fadlan'ın onlara tepkileri, gerek kolay anlatımı ile, okunması gayet keyifli bir kitap olduğunu söyleyebiliriz. 900 küsür yıllarındaki Türk ataların yaşamları, giyinişleri, görünümleri, adetleri, yasaları, töreleri, törenleri, devlet düzenleri, kutsalları, dini inanışları vb. hakkında birinci şahıstan böyle bir kitap okumanın (her ne kadar bazı yerlerde mübalağa, uydurma, hor görme yaklaşımı bulunsa da) tadı başka oluyor. Özellikle bizim gibi göçebe toplumların kendilerine ait bilgileri yazıya dökme, yerleşik kılma alışkanlıklarının olmaması, eser daha da değerli hale getiriyor. İçinde alıntılanacak pek çok yer var.
Anadolu'ya göçen atalarımız olan
Bir başkaldırı hikayesi
İnce Memed, hepimizin içinde bulunan, haksızlığa, baskıya, zulme, sindirmeye, eziyete, merhametsizliğe karşı durma güdüsünün ,ete kemiğe bürünmüş olduğu, yiğit bir karakter. Küçüklüğünden beri çektiği cefalara karşı duran, durdukça sırtına kırbaçlar indirilen Memed, sevdiği ile beraber güzellik, özgürlük, huzur ve refah içinde yaşamayı hayal ederken, hayatı onu herkesin kendisinden çekindiği, ismi türkülere destanlara yazılan bir eşkıya haline getiriyor. Bu konu da acıları ne olursa olsun pes etmeden, teslim olmadan, öc alma duygusu ile başlayıp sonrasında adalet davasına dönen sürükleyici bir hikayeye kapı açıyor.
Romanın özetini bu şekilde yaptıktan sonra kendi fikirlerimi paylaşmam gerekirse kitabın , gerek o dönemin Anadolu'daki köy hayatını, gerek şehir hayatını, gerek doğa özelliklerini, gerek Anadolu insanının özelliklerini çok iyi yansıttığını düşünüyorum. Bazen olayların ve duyguların, fazlaca epik, destansı sahnelerle verilmesi, konunun, olağan bir Anadolu ilçesinde de geçen olaylar dizisinden ziyade , eski dönem destanlarında geçiyormus hissiyatını veriyor. Memed'in onca insan ile tek başına savaşması, birçok zorluğun içinden sıyrılarak çıkması ve benzeri olaylar beni bu düşünceye itiyor. Aynı şekilde eleştireceğim başka nokta da, hikayedeki en can alıcı noktaların kısaca, duygu tamlığını vermeden, hızlı hızlı, alelacele yazılmış etkisi uyandırması. Özellikle sonlara doğru, örnek vermek gerekirse, Hatice'nin ölümü, çocuğun doğumu, Abdi'nin ölümü vb. olayların kendi içerisindeki dinamiği, duygusallığı ve etkileri ile birlikte yeterince sağlam şekilde verilememiş.
Yine de bu ve benzeri eksikler böyle bir eserin değerini düşürmeyecektir. Film tadında Anadolu hikayelerini seviyorsanız okuyabilirsiniz.