Baran Efe Gündüz
@BaranEfeG
12 okur puanı
Mart 2021 tarihinde katıldı
Homeros üzerine...Mitoloji
Azra Erhat... Onun ismini duyunca aklımıza gelmesi gereken en mühim konular mitologyaya bulunduğu katkılar ve yaptığı çeviriler olsa gerek. Peki konumuza dönelim, mitologya. Homeros bizim, bu topraklarda yeşeren bir destanın anlatıcısı kabul edilir. Yaşayıp yaşamadığı muallak! Bizim yapabileceğimiz, Erhat'ın da yaptığı gibi eserlerine bakarak onu anlamaya çalışmaktır. Batı yazınının direkt olarak ilk kaynağı Homer'dir. Bunu bilmek de ayrı bir öneme sahip ayrıca, kısa not oluversin bu da.
"Homeros bir başlangıç değil, yetkinleşmiş bir sonuç olsa gerek." der Erhat bu kitapta. Evet, o bir başlangıç değildir bana göre de. Bunca dize, bunca uzunlukta iki destan gerçekten de bir başlangıç olacak gibi durmuyor. Ayrıca İlyada ve Odysseia arasında olan birtakım farklılıklar da göz önünde bulundurulursa bunun yıllarca süregelen bir geleneğin sonucu olduğunu kestirmek zor olmasa!
Kitap incelemesinden çok uzaklaştığımı hissediyorum; yazarımız da kitapta yer yer uzaklaşsa dahi konuyu bir şekilde Anadolu'ya, Homeros'a, destanlara bağlıyor. Bir şekilde başarıyor. Atatürk'ten dahi bahsedip konuyu bağlıyor kitapta bir yerde hatta. Çanakkale Savaşı'nı anlatıp, aynı amaçları güden farklı zaman insanlarını anlatıyor. İtilaf Devletleri'ni Troya'yı işgale gelen Yunanlar'a benzetiyor. Dahası da var ancak uzatmak istemiyorum.
Kitapta en çok hoşuma giden iki husus var, birincisi İlyada ve Odysseia okumamış insanlara bu kitap çok yardımcı olacaktır çünkü İlyada'dan örnek vermek gerekirse ben ikinci kez okumuş gibi hislere kapıldım. Yeterince anlaşılır ve netlikte özetini vermiş neredeyse Erhat, takdir ediyorum. İkinci beğendiğim nokta ise kitabın son kısmında yer alan Yaşar Kemal ile olan sohbetiydi.
Homeros üzerine gördüğüm gayet güzel bir tartışmaydı. Ozan'ın yaşamış olup olmadığı,
Reklam
Homeros üzerine...Edebiyat
Hesiodos ile beraber Yunan edebiyatının kurucusu adledilen Homeros hakkında yazılan bu yüzeysel kitapla beraber birkaç şeyi öğrenebilir, onun -yani Homer'in- hakkında az çok fikir sahibi olabilirsiniz.
Onun hakkında bir şeyler öğrenebilmek oldukça meşakkatli bir iş olsa gerek çünkü yaşadığından dahi emin değiliz, evet doğru okudunuz. Emin değiliz, ona atfedilen özellikler de mitik olana aittir zaten. (Bkz. Homeros'un körlüğü...)
O sebepten ötürüdür ki onun hakkında tek bilgi kaynağımız, belli bir şahsiyetin olduğuna dair şüphelerimiz çok ama çok hat safhada olmasına rağmen onun kabul ettiğimiz eserleridir. Az çok Homeros okuyan bilir zaten bu üstte dediğimi o yüzden uzatmayacağım.
İlyada ve Odysseia... Bu destanlar, Batı edebiyatının merkezidir, merkezden kasıt çıkış noktasıdır denebilir. İlyada az çok popüler kültürden öğrenmiş olduğunuz Truva Atı ile özdeşleşebilir ki İlyada'da bu attan hir kelime bile olsa bahsedilmez. Neyse, İlyada, Truva savaşının bir kısmının anlatısıdır. Muhteşem ayrıntılı sanatın içerisindeki sadeliğe sahiptir. Odysseia ise İthaka Kralı Odysseus'un bu savaştan eşine dönüşünün anlatısıdır. Bu kısa anlatımı yeterli buluyorum çünkü anlatmaya kalksam bu "at" mevzusu dahi uzar gider.
Kitap zaten Homer'den çok eserlerini anlatıyor, normal olarak.
Ayrıca bakmanızı tavsiye ettiklerim:
-Mythos, epos, logos ilişkisi (Azra Erhat-Mitoloji Sözlüğü'nün girişinde olması gerekiyor.)
-Cumhuriyet şiirinde mitologya etkileri (Aydın Afacan'ın incelemesini tavsiye ederim.)
-Bir de tavsiyelerin başında değindik ama Azra Erhat'ın çalışmalarına bakmanız faydalı olacaktır, bir de Behçet Necatigil'e bakabilirsiniz.
-Mitologyanın ne olup ne olmadığını iyice kavrayın bir de.
İnceleme bu kadar, okuyana thx. Okumakla kalın.
Paul ile Virginie üzerine...Edebiyat
Öyle uzun uzadıya bir inceleme yapmayacağım, kısa olacak. Yazarın kitaptaki betimleme kabiliyeti, botanikçi oluşu buna bir etmen olsa gerek, muhteşemdi. Cümleleri kimi zaman defalarca okudum kafamda o sahneyi canlandırabilmek için. Paul ve Virginie öyle tanrısal şekilde tasvir edilmişti ki, o doğa ile iç içe oluşları aklıma direkt olarak Dionysos ve öğretilerini getirdi. Yazar Fransız kültürüne de değiniyordu bazı cümlelerinde, bunu es geçmemek lazım. Paul, Virginie, Fidele, Madam de la Tour, Marguerite, hizmetliler ve diğerleri... Sona yaklaşırken şunu da diyeyim: Paul ve Virginie'nin adeta tanrısal esin taşıyan aşklarını yazarımız Bernardin De Saint Pierre bayağı iyi işlemiş, takdir ettim. Kısaca kitabı okumanızı oldukça tavsiye eder, okumanızın ardından internetten bu erdemli gençlerin, Paul ve Virginie'den bahsediyorum, İtalyan heykeltıraş Alessandro Puttinati tarafından yapılan heykellerine bakmanızı da öneririm. Sevgi ve saygı ile...
Hasan-Ali Yücel ve Türk Aydınlanması üzerine...Hasan Ali Yücel
Hasan-Ali Yücel'in üstün bir biçimiyle yerine getirdiği, yakın zamanda ise insanların yalnızca bu görevi işgal ettiği maarif vekilliği görevi, o dönemlerde şüphesiz Hasan-Ali Yücel'den daha iyisine verilemezdi. O aklın ve bilimin yolundan ilerlemeyi kendisine ideal bellemiş, dogmacılara ve gericilere de yer vermemiştir. Ona göre pozitif bilimler yalnızca okullarda öğretilen bir şey değil, memlekette hayatın dayanağı olmalıydı.
Hasan-Ali Yücel, Atatürk'ü ve fikirlerini en iyi anlayan kişilerin başlarındaydı hemen hemen. Milli Şef ile silah arkadaşları gibi omuz omuza olduğu tek an Ata'nın ölüm töreni olsa da fikirleri, idealleri ve memleket için amaçları her zaman omuz omuza olmuştur. Hasan-Ali Yücel'in 1930'ların sonu ile 1940'ların başları arasında - bu dönem ayrıca Yücel'in 7 yıl, 7 ay ve 7 gün süren görevinin ve Türk aydınlanmasının dönemiydi ki zaten bu dönemin ardından gelecek olan şey cehaletti- yaptığı icraatler de bu fikirlerin pratikte yansımalarıydı. Çeviri Etkinlikleri, Köy Enstitüleri ve daha nice fikir... Köydeki ve şehir/kasabadaki öğrencilerin eğitime ulaşma oranında bulunan ters orantıyı düzeltme çabaları ve bu kısacık incelemede sayamayacağım niceleri...
O bir maarif vekili, tarihçi, musikişinas, edebiyatçı, eğitimci, gazeteci, felsefeci, gerçek bir entelektüel ve devlet adamıydı. Saymamış olduğum daha birçok vasfı vardır elbette...
Uzun lafın kısası C. Şengör, bizlere elinden geldiğince Yücel'i, yaptıklarını, fikirlerini ve bilim hakkındaki bizlerin kitapla ilgili bilmemiz gerekenleri bildirmiştir.
Kitap ile ilgili küçük problem yukarılarda da bahsi geçen çeviri ve köyler ile yapılan icraatler hakkındadır. Bu kısımların biraz daha uzun olması beni oldukça mutlu ederdi lakin yine de oldukça güzel bulduğum bir çalışma. Ha, geçmeden söyleleyim
Mitoloji Sözlüğü ve Azra Erhat üzerine...Mitoloji
Erhat şüphesiz mitologya konusunda okurlara en çok faydası, yardımı, dokunan kişilerdendir. Yaptığı İlyada ve Odysseia çevirileri ve dilimize kazandırdığı bu değerli sözlük ile oldukça önemli bir isimdir. Bu sözlük mitologya okumaları yaparken çoğu kelime hakkında size bilgi sunacaktır. Kitaplarda yanınızda bulundurmanızı tavsiye ederim. İlyada'yı okurken kesinlikle ihtiyacınız olacak ayrıca.
Eğer yanınızda bir sözlük, bu sözlükten bahsediyorum, bulunmayacaksa karşınızda bir internet sayfası aracılığıyla araştıracağınız kelimeler olacaktır.
Erhat, Halikarnas Balıkçısı gibi isimlerin de etkilendiği Mavi Hümanizma gibi hareketlerin etikisiyle de olsa gerek Yunan eserleri hakkında çevirilerde bulunmuş, bu konuda oldukça da bilinen bir isim haline gelmiştir.
Mitologya konusunda örneğin şiirde olan Nev-Yunanilik gibi akımlar, Hasan A. Yücel gibi isimlerin dahiliyetinde gerçekleşen çeviri etkinlikleri de büyük önem taşımaktadır.
Erhat da A. Kadir ile beraber yaptığı tercümeler ile dilimize önemi büyük eserler katmış ve ekstradan hazırlamış olduğu bu sözlükle bunu daha da üst noktaya taşımıştır.
Erhat'ı rahmetle anıyorum ve şükranlarımı sunuyorum...
Reklam