Ömer Talha Demirci
@Blacksmith44
Çeşitliliği teşvik eden romantizm, bu anlamda tüketicilik akımıyla
harika bir uyum içindedir. Bu kavramlann evliliği, sonsuz bir “deneyimler piyasası”nın oluşmasını sağlamıştır ve modern turizm endüstrisi de
bunun üzerine kuruludur. Turizm endüstrisi, uçak biletleri ve otel odaları satmaz, deneyim satar. Paris bir şehir veya Hindistan bir ülke değildir. Bunlar tüketince ufkumuzu genişleten, insani potansiyelimizi gerçekleştirmemizi sağlayan ve bizi daha mutlu yapan deneyimlerdir. Sonuç olarak, bir milyonerle karısı arasındaki ilişki dikenli bir yola girdiğinde, adam karısını pahalı bir Paris tatiline götürür. Bu gezi bağımsız bir
isteğin değil, romantik tüketicilik akımının mitlerine duyulan coşkulu
bir inancın yansımasıdır aslında. Eski Mısır’da zengin bir adam, asla ilişki problemini karısını Babil’e tatile götürerek çözmeyi düşünmezdi. Bunun yerine karısına, hep istediği şaşaalı bir mezar yaptırırdı.
Bu yaz yanınızdan ayırmak istemeyeceğiniz kitapları sizin için bir araya getirdik.
💬 Siz olsanız bu listeden hangisiyle başlardınız?
Örneğin Peugeot, CEO’sunun hayali arkadaşı değildir. Şirket milyonlarca insanın ortak hayal gücünde yaşamaktadır. CEO şirketin varlığına inanır çünkü yönetim kurulu da buna inanmaktadır; tıpkı şirketin avukatları, sekreterleri, bankadaki veznedarlar, borsadaki aracılar ve
Fransa’dan Avustralya’ya tüm otomobil satıcılarının inandığı gibi. Eğer
CEO tek başına Peugeot’nun varlığına inanmayı bıraksaydı, en yakın ruh
ve sinir hastalıkları hastanesine giderdi ve yerine de bir başkası geçerdi.
Üçüncü bir biyolojik açıklama, kaba kuvvete ve şiddete daha az yer verirken, milyonlarca yıllık evrim sonucunda kadınların ve erkeklerin farklı hayatta kalma ve üreme stratejileri geliştirdiklerini öne sürer. Bu açıklamaya göre, erkekler doğurgan kadınları hamile bırakabilmek için birbirleriyle yarıştıklarından, üreme şansına sahip olabilmeleri her şeyden
önce rakiplerini altedebilmelerine bağlıydı. Zaman geçtikçe de gelecek
nesillere en hırslı, saldırgan ve rekabetçi erkeklerin genleri aktarılmış
oldu.
Bir kadının kendisini hamile bırakacak erkek bulmasıysa hiç sorun
olmamıştı. Ama eğer torunları da olsun istiyorsa dokuz ay karnında taşıdığı çocuklarına doğumdan sonra da yıllarca bakmalıydı. Bu süre boyunca çok az yiyecek bulma fırsatı bulacağından yardıma muhtaçtı, kısacası bir erkeğe ihtiyacı vardı. Hem kendisinin hem de çocuklarının hayatta kalmasını garanti etmek için kadının erkeğin sunduğu koşulları kabul
etmekten başka çaresi yoktu. Zamanla, sonraki nesillere aktarılan kadın
genleri, uysal bakıcı kadınların genleri oldu. Uzun süre iktidar mücadelesi veren kadınlarsa bu güçlü genlerini sonraki nesillere aktaramadılar.
Bu farklı hayatta kalma stratejilerinin sonucunda, erkekler hırslı ve
rekabetçi, dolayısıyla ticaret ve siyasette başarılı olmaya, kadınlarsa yoldan çekilip hayatlarını çocuk büyütmeye adamaya programlandılar.
Binlerce yıl boyunca filozoflar, düşünürler ve peygamberler parayı lanetleyerek onu tüm kötülüklerin kökeni olarak gösterdi. Öyle olduğunu
kabul etsek bile para aynı zamanda insan hoşgörüsünün doruk noktasıdır. Para dilden, devlet yasalarından, kültürel yasalardan, dini inançlardan ve toplumsal alışkanlıklardan daha açık fikirlidir. Para insanlar tarafından yaratılmış ve neredeyse tüm kültürel farkları aşabilen tek güven
sistemidir, ayrıca din, cinsiyet, ırk, yaş ve cinsel yönelim üzerinden ayrımcılık da yapmaz. Para sayesinde birbirini hiç tanımayan ve güvenmeyen insanlar etkin işbirlikleri yapabilirler.
Öte yandan, neden çok farklı kültürlere mensup ve çoğu konuda pek
de anlaşamayan Çinli, Hintli, Müslüman ve İspanyollar altına olan ortak
inancı paylaşıyorlardı? Neden örneğin İspanyollar altına, Müslümanlar
arpaya, Hintliler deniz kabuğuna ve Çinliler ipeğe inanmadılar? İktisat
çıların buna çok hazır bir cevabı var: Ticaret iki noktayı birleştirdiğinde,
arz ve talep taşınabilir malların fiyatını eşitler. Nedenini anlamak için farazi bir durum hayal edin. Varsayın ki, Hindistan’la Akdeniz arasında ticaret başladığında Hintliler altınla hiç ilgilenmiyordu ve bu yüzden de
altın neredeyse değersizdi. Akdeniz’deyse altın bir statü sembolüydü ve
bu yüzden de değeri yüksekti. Bir sonraki aşama ne olacaktı?
Hindistan’la Akdeniz arasında gidip gelen tüccarlar altının değerindeki farkı görecekler ve kâr etmek için Hindistan’dan ucuza altın alıp
Akdeniz’de pahalıya satacaklardı. Sonuç olarak Hindistan’daki altın talebi ve dolayısıyla altının değeri bir anda çok artacak ve aynı anda altın
akışı sayesinde de Akdeniz’de değeri düşecekti. Böylelikle Hindistan ve
Akdeniz’de altının değeri, kısa süre içinde çok yakın olacaktı ve sadece
Akdenizlilerin altına inanıyor olması, Hintlilerin de inanmaya başlamasına sebep olacaktı. Hintliler için altının bir kullanım değeri yoksa bile,
Akdeniz halklarının altın talebi Hintlilerin de altını değerli bulması için
yeterli olacaktı.