Tahttan indirildikten 9 yıl sonra Enver paşa, Mersinli Cemal Paşa’ya:
“Paşam, bütün ef’alimin(eylemlerimin) hesabını vermeye hazırım.
Biz Turan yapmak istedik viran olduk.
Bizim asıl mes’uliyetimiz, Sultan Hamid’i anlamamak ve siyonizme alet olmaklığımızdır. Acıdır, fakat hakikat bu!”...
Fransız gemileri İstanbul’a dayanınca devlet merkezini Anadolu’ya taşımak isteyen hükümet, Abdülhamid Han’ı bir türlü ikna edemez.
Bir de o denesin diye Enver paşa gönderilir. Odadan çıkınca paşaya sorarlar,
“Paşam, sâbık hakanı nasıl buldunuz?”
sadece
” Yazık etmişiz!” cevabını verir..
“Kaç zamandır gelmişken yâde biz
İşte geldik senden istimdâde biz
Öldürürler basarsak feryadı biz
Padişahım hasret olduk istibdâde biz.”
...
İktidarında kıymetini anlayamamış, tahttan indirildikten sonra yaşanan büyük karmaşa ve kaos ortamında hatalarını anlayıp pişman olan pek çok insandan biri olan Rıza Tevfik’in ‘Sultan Hamid’in ruhundan istimdad’ adlı şiirinin bir kıtasıdır...