melville, katip bartlebyEdebiyat
tekrara düşen kurgusuna rağmen özellikle xxı. yüzyıl insanını sıkmayacak bir kitap. bunun altındaki sebep artık hayatımızı belirlememizde kişisel tercihlerimizin asla birincil öncelik olamadığı gerçeğidir. zorunluluklarımız yaşama dair olmaktan çıkarak artık doğrudan üstümüze/patronumuza/hocamıza vb. bağlanmıştır. bir şey yapmamayı tercih edebilecek konumda değiliz ve muhtemelen de hiçbir zaman olamayacağınız, o ayrıcalıklı kısma dahil olmadığımız sürece.
bu açıdan bartleby, assisili francesco gibi bir çilekeş bir figür haline geliyor lakin iki karakterin motivasyonu birbirinden çok farklı. francesco ilahî olana erişme hedefindeyken; bartleby nihilist bir aziz figürüne dönüşerek yalnızca keyfî ve heveslerine göre hareket etmektedir. unutmamalı ki çalışmayı da iş ilanı aracılığıyla ancak kendi tercihiyle gerçekleştirmişti. nihayetinde ölümü de kendi tercihlerinin bir sonucuydu çünkü "yememeyi tercih ediyorum".
Reklam
Franz Kafka, DönüşümEdebiyat
başarısız bir protestan ahlak, kapitalizm ve bireycilik eleştirisi. bu kadar fazla tutulmasını anlamlandırmak güç. belki de kısa oluşuna bağlamak lazım.
gregor samsa, kapital düzenin yarattığı bir kavram olan iflas ile yüzleşmiş ailesine bakmak için hedef mesleğinden, katiplik, vazgeçip modern dünyanın büyük tekeli olan pazarlamacılık işine girişmiştir. ancak altı yıldır sürdürdüğü ve borçların kapanması için de daha birkaç yıl boyunca bu işi yapmanın yüküyle girdiği depresyon üzerine bir gün kendisini aciz bir böcek olarak görmeye başlar.
bu başlangıcın ardından artık gregor'a ailesinin bakışının nasıl değiştiğini okumaya başlarız. evin direği figüründen bir anda evin yükü haline gelişi ile aile içindeki varlığının sorgulanması sürecini izleriz ve nihayetinde bu yük halinin ölüm ile sonlanmasının yarattığı rahatlık karşısında okuyucu hangi tarafla empati kuracağı konusunda seçime zorlanır. gregor, kız kardeşinin kariyeri önündeki bir engel olarak mı yoksa depresyon öncesi onun kariyeri çizgisini belirlemekte kararlı güçlü bir abi figürü olarak mı ölümü değerlendirilmelidir? çoğu kişi burada gregor'un tarafında durarak ona acırken bu seçimi bir de evde "aciz" birine bakmak zorunda kalan ve onun bakımı için kendi hayatından fedakarlıklarda bulunan insanlara sormak gerekir.
hülasa, kısa oluşu ve aslında yazımındaki fazla açıklayıcı tavırdan dolayı kitabı okumak oldukça kolay; anlamak da bir o kadar basit.
diğer incelemelerin uzun uzun dile getirdiği durumu tek bir kelime ile niteleyebiliriz ki eser "pornografik". evet şimdi bu manasız kategorilendirme ile diğer bütün incelemeleri çöpe atıp kitap araştırıcısının zamanından kazandığıma göre kitabın derdini anlatmaya başlayabilirim.
eser iki sebepten ötürü fazlasıyla değerli, ilki tarih kitaplarında günümüzde dahi göz ardı edilip, örtülerle görmezden gelinen, kitabın isa'dan önce 170 yılına tarihlendirdiği, lezbiyenlik mefhumu; ikincisi ise sade ancak etkili şekilde tanımladığı patriyarkal düzenin oluşumudur. kadın, bekaret ve iffeti arasında sıkışırken erkeğin kendini bu mefhumlardan azade edişini ancak kadının tabiatına dönüşü, feminizm ile hicveder.
ayrıca metni kültür ve düşünce tarihi bakışıyla da incelemek gerekir. kadın vücudunu çiçeklerle (zambak, krizantem, kamelya) betimleyişi bununla beraber şeftali veya mermer gibi günümüz kavramlarının da kullanımını görmek toplumsal bilincin takibi için önemli detaylardandı. dönemi içinde pubik kıla dair görüşü de yansıtarak 110 yıllık bir süreçte kıl meselesinin güncelliğini koruduğunu da göstermiştir.
velhasıl, seks hikayesi mi yazıyorsun feridun abi olarak başladığım kitabın ortaya koyduğu düşünceler her ne kadar beklentimi aşmış olsa da mehmed rauf, erkekliğini tamamen yazımından defetmeyip zeker-i kebîriyle şovunu tamamlamıştır.
hans vollman, 46'lık çirkin adam, 18'lik çıtır kızla evlenir ama isteği dost olmaktır... olur da ve kız ister sevişmek ancak çıplak göremeden adam kızı, ölür kafasına düşen kirişle.
willie, lincoln'dür. çocuktur daha 11'inde fakat ölüm bakmaz yaşa.
roger bevins iii, geydir ancak baskıyı kabullenir ve beklenmedik şekilde keser bileklerini öyle ki kendi de beklememektedir ölümü, ardında bıraktığı kan gölü pisliğini temizlemek ister.
jane ellis, kadınlığı yüzünden ezilmiş milyonlardan biri; hayalleri alınmış, parçalanmış, atılmış. 3 kızı, hayallerinin yerini almış ve nihayetinde üçü de tiksindiği kocasıyla beraber kalmış.
gibi daha onlarca karakter daha, ölüm, ölüm ardı ve kalanlar. george saunders'ın kurgusu, kitabın sonundaki kısa röportajda söylediği gibi, ölüm partiden ayrılma halidir bunun bilincinde olmak partiyi daha değerli kılar. kitabında bu değeri farkedememiş insanların pişmanlıklarını ve bu pişmanlıklarını geri dönerek telafi etme heveslerini okuyoruz.
kitap içinde birisi stephen king'ten diğeri ise nathaniel hawthorne'dan olmak üzere iki adet şeytan öyküsünden oluşuyor ve kesinlikle gary, king'in de belirttiği gibi hawthorne'un goodman'ından "fersah fersah geri" kalmış bir karakter. hawthorne gerek konum (salem) gerekse de orman içinde oluşturduğu kurgu ile tam manasıyla şeytanla anlaşmış cadılar komünyonu hikayesini 26 sayfada adım adım işliyor. bizler de goodman gibi ormana giriyoruz, geri dönmez istiyoruz ancak, gary'nin sahip olduğu açgözlülük gibi balığın daha büyüğüne ulaşmak için yolculuğumuza devam ediyoruz. ve nihayetinde her iki hikayede de kötülüğün varlığından emin bir şekilde aciz yaşamımıza hiçbir şey olmamış gibi devam edip, ölüyoruz.
Reklam