Bence, bütün mesele, insanın umumi kültürünü ve meslek bilgilerini ihtiyaçlarına ve istidadına göre hazırlamasının yolunu kendisine göstermek ve vasıtalarını vermektir. Müfredat programlarının ezici yükü altında bunalan şimdiki mekteplerde her çocuğun ayrı ihtiyaç ve istidadı hesaba katılamaz. Talebe derse çalışmaktan ve imtihana hazırlanmaktan şahsi araştırmalara da vakit ve enerji bulamıyor. Halis kültürü de, meslek bilgisini de bu şahsi araştırmalar verir.
Realite bu kadar sadedir. İnsan kendini onun önünden silebilse, işte, gerçekleştiği zaman trajedi bile bu kadar sadedir. İnsan kendini değil, ölçülerin bozguncusu yalancı ve yaygaracı, boşuna ümitlerin, kuruntuların, dehşetlerin yaratıcısı ve mevcut olmayanların tanrısı muhayyileyi silebilse, her şey, kendi kendisi halinde, ne kadar sade.
“Her şeyden şüphe edersen cehennem olur bu dünya sana.” S:51
Şüpheler ile başlıyoruz, şüphelerle yol alıyoruz sayfalar boyunca.
Aynı evde yaşayıp bambaşka iç dünyalara sahip Samim, Besim, Selmin, Mefharet.
Samim’in ütopik dünyası : Simeranya. Bundan yüz elli yıl sonrasının kitabını yazıyor Samim. Olmak istediği dünya. Bir de gerçek dünya.
Meral, onun yalanları, ikircikli benliğiyle boğuşmaları, ihtirasları. Ferhat, Necile.
Peyami Safa, yine ustalıkla insan psikolojisin, derin ruh dünyasının aynasını tutuyor bize bu karakterler ile. Bir çok yerde Samim vasıtasıyla konuşuyor.
“...bak, büyük kalabalıkların ortasında, insan denilen sosyal mahluk kendi... kendi iç dünyasının mahbusu hâlinde, şifasız bir yalnızlığa mahkum.
.....
Bütün ihtilaflarımızda yalnızlıklarımız çarpışıyor. Hatta kendi kendimizle mücadelemizde bile kendilerimiz -çünkü bak, “kendi” var içimizde- birbirine karşı yalnızdır. “ S:392
Beraberce var olduğumuz zıtlıklar , kendi içimizdeki sayısızca benliklerimiz... yalnızlıklarımız... insanın kendi kendisiyle imtihanı.. savaşı..
Öyle bir ustalıkla yaşatıyor ki Peyami Safa bize bu hâli... son sayfaya kadar kendi dünyanızdan kopuyorsunuz.
Yıllar sonra görüştüğüm bir dost ile onca biriken konu arasında “ yalnızız” bahsi geçince, artık bekletmek istemedim. Siz de bekletmeyin olur mu?
Keyifli okumalar.