İslam, Hristiyan toplumlarının hiçbir şeyi hoş görmedikleri bir devirde bir "hoşgörü protokolü" düzenlemişti. Bu protokol, yüzyıllar boyunca bütün dünyada yan yana birlikte yaşamanın en ileri biçimi oldu.
Eğer atalarım Müslüman orduları tarafından fethedilen bir ülkede Hristiyan olmak yerine Hristiyanlar tarafından fethedilen bir ülkede Müslüman olsalardı, onların inançlarını koruyarak 14 yüzyıl köy ve kentlerinde yaşamaya devam edebileceklerini sanmıyorum. Gerçekten de, İspanya'daki Müslümanlara ne oldu? Ya sicilya'daki Müslümanlara? Yok oldular, tek kişi kalmamacasına katledildiler, sürgüne zorlandılar ya da cebren Hristiyan edildiler.
Bir insanın kimliği başına buyruk aidiyetlerin birbirine eklenmeleri demek değildir. Kimlik bir "yamalı bohça" değildir. Gergin bir tual üzerine çizilen bir desendir. Tek bir aidiyete dokunulmaya görsün, sarsılan bütün bir kişilik olacaktır.