Ben Pa Efendi kardeşimizin toplumumuzun fenalığı hakkındaki fikirlerine tamamen taraftarım. Ancak onun Islah çarelerini asla doğru bulmadım. Ben de bu konuda bir eser yazdım. Benim fikrime göre ilk ve ortaokul tahsili parasız ve mecburi olmalı. Her ikisinde ayrıntılı ve mükemmel şekilde tertip edilmiş "aptallık ilmi" ve "ahmaklık sanatı" okutulmalı. İnsanların çoğunda ahmaklık yeteneği diğer yeteneklere baskın olduğundan böyle bir eğitim ve öğretim sayesinde memleketteki çocukların yüzde doksanı ideal bir "eblehler ve ahmaklar sınıfı" meydana getirir. Yeteneği ahmaklığa müsait olmayan geri kalan yüzde ona gelince... İşte bunlar da mesutlar, akıllılar, müdürler velhasıl efendiler sınıfını meydana getirir. İş olur biter.
Pa:
- Lakin efendim bu neticenin şimdiki halle pek de farkı yok.
Pat:
-İşte burada yanılıyorsunuz. Evvela, istenilen ahmaklık derecesine ulaştırılan insanlığın ezici çoğunluğu toplumu dengesiz bırakmaya başlayan iddialar ve türlü ihtirasları aklına bile getirmez. İkincisi, makbuller sınıfına hak etmeden birtakım avanakların girmesine ve aralarında anlamsız rekabet ve mücadelelere meydan kalmaz. İşte en büyük fayda bu iki neticededir.
-Efendim, diyordu Pa, sefaletin esasları, insanların pratik akıl tatbikatında eşit bir melekeye sahip ve aynı seviyede olmamalarıdır. Bunun neticesi olarak çoğunluk sıkıntılar altında, boğaz tokluğuna ve hatta yarı aç uğraşıyor. Şimdiye kadar meydana gelen sosyalist nazariyatıyla bu halin gide-rilmesi mümkün değil. Mazlum çoğunluğun avukatı olmak iddiasında bulunanlar yeni bir palaçkacılık¹ icadından başka bir şey yapmadılar. Öyle ya, onlar da eleştirdikleri ikbal sahiplerinden farklı değiller. Mükemmel konaklarda, rahat ve saadet içinde oturup da sefil çoğunluk hakkında mersiyeler yazmak ve bu sayede mevki tutmak sefillerle iğrenç bir alaydır. Benim usulüm gayet basit. İlkokuldan itibaren özenle "hile ve şeytanlık" dersleri okutmak. Bu usule uyulursa, birkaç nesil sonra tam manasıyla kurnaz ve hilekâr bir insanlık meydana geleceğinden kimse kimseyi aldatmaya muktedir olamaz. Gerçi beceriksiz bir azınlık aptallıkta kalacaksa da bunlar beka vasıtalarının yokluğu yüzünden bir süre sonra aradan çıkar.