Merve Çakır
@Eftelyaaaaaa
Bu yaz yanınızdan ayırmak istemeyeceğiniz kitapları sizin için bir araya getirdik.
💬 Siz olsanız bu listeden hangisiyle başlardınız?
İsyanın yayıldığı doğu ve güney illerinde dağıtılan bildiriler, cumhuriyete, Atatürk’e , orduya, devlet memurlarına çok ağır küfürler ve ithamlarla doluydu. Ayrıca bu bildirilerde halkı canı evinden vurmak için, şimdilerde çok iyi tanıdığımız bir nıt daha vardı. “ Din mahfoluyor. İslamiyet ayaklar altına alınıyor. Dinin korunması ve yaşatılmasına, Şeyh Sait, Allah tarafından memur edilmiştir.”
1920’li yıllarda, devlet adamları arasında, sarayın kaybettiği itibarı dengelemek amacıyla, milleti hilafet müessesesi etrafında toplamak düşüncesi oluşmuştu. Zamanın şeyhülislamı Mustafa Sabrı Efendi, Ferik Kiraz Hamdi Paşa, Dahiliye Nâzırı Mehmet Ali Bey, Maarif Nazırı Eıza Tevfik Bey gibi, sonradan ‘yüz elliliklerin’ arasına girecek devlet adamlarının başı çektiği bir dernek kurulmuştu. Şimdi bu derneğin yurtdışına kaçmış veya sürülmüş üyeleri, son Osmanlı Padişahı Vahdettin’i de alet ederek Kürdistan’a muhtariyet vermek sözü ile Kürtçülerle iş birliği yapıyorlar, İngilizlerden aldıkları yardımla, isyanın yayılmasına çalışıyorlardı. Maksatları cumhuriyeti yıkıp yerine hilafeti getirmekti.
Şeyh Sait kendine bağlı grubu ile Ergâni vilayeti içinde, o bölgede hükümet muhalifleri içi temaslarda bulunmak ve Cumhuriyet aleyhtarı propagandalar yapmak üzere gezintiye çıkmıştı. Piran köyünde temaslarda bulunurken, adli makamlar tarafından aranmakta olan grubundaki iki suçluyu, jandarmalar yakalamak istemişlerdi. Adamları Şeyh Sait’in emriyle jandarmalardan birini yaralamış, diğerinin silahlarını almış ve telgraf hatlarını kesmişlerdi. Bununla da yetinmeyip, Hani, Palo gibi kasabaların hapishanelerine ve hükümet konaklarına da saldırarak orada bulunan jandarmaları esir almışlardı. Böyle uzun zamandan beri hazırlanmakta olan bir ayaklanma hareketi, vaktinden evvel patlak vermiş oluyordu.
Şeyh Sait Elazığlıydı ve Nakşibendi tarikatına mensuptu. Büyük koyun sürüleri vardı. Cahil halkın dini duygularını sömürerek servetini her gün biraz daha artırmış ve köyünün otlakları sürülerine dar geldiği için sürüleriyle birlikte, Erzurum’un Hınıs ilçesine göç etmişti. Koyun satma bahanesiyle bütün Güney illerini gezmiş, halkla tanışmış, hatta Halep’e kadar gitmişti. Sonra da İstanbul’da gizlice kurulan ve gayesi Kürt bağımsızlığını sağlamak olan bir komitiye katılmıştı.