İnsanların bir araya gelişinden, biyilojiyle hiçbir ilgisi olmayan hakiki bir varlık doğar. Bu varlık çabadır: tek tek ve bir arada yapılan çaba. Üretimdir: maddi ve manevi üretim. Tabiatı ve insanı değiştiren eylemdir. Kazanılan yapıların aşılmasıdır. Kolektif yaratıştır. Hareket halindeki toplum, kendini emekle gerçekleştirir; üyelerini, kucağında yaşadığı çevreyi, aletlerini, kurumlarını, rejimlerini, medeniyet eserlerini yaratır, kendi kendini yapar, kendi kendini yoktan var eder.
Marx'a göre somut olan yalnız toplumdur. Devlet olayların zorladığı bir soyutlamadır. Devleti yaratan toplumdur, toplumu yaratan devlet değil. Demokraside, devlet hakim unsur olmaktan çıkmıştır.
Bu zamana kadar hiç bir şeyin taraftarı olmadım. Salt bilime hizmet ederim. Bu kitap korkunç bir kitap. Eline kalemi alan yazmasın kardeşim. Asla kaynak göstermeden öyle mesnetsiz iddialarda bulunmuş ki yazar. Hayır bunları okuyup ciddiye alan aptallarla dolu memleket. Bir iki okuyayım zorlayayim dedim yok! Hiç bir iddiasini kaynakla desteklememiş. Ulan ben tarihciyim bu iddiaları (doğru veya yanlış) duymama ihtimalim olabilir mi? Duymadım! Böyle aptallar yüzünden memleket ne hale geldi.