Toplum dediği tam olarak neydi? İnsanın çoğulu mu? Toplum denen şey tam olarak nerede bulunuyordu? Tüm hayatımı toplumdan korkarak, onu güçlü, ürkütücü ve kor- kutucu bir şey olarak hayal ederek yaşamıştım. Ama Horiki konuşurken birden anladım.
"Toplum dediğin şey sen değil misin?"
Bu cümle dilimin ucuna kadar geldi ancak Horiki'yi kız- dırmak istemediğim için sustum.
(Toplum bunu kabul etmez.)
(Toplum değil. Sen kabul etmezsin, değil mi?) (Eğer böyle yapmaya devam edersen, toplum sana iyi
davranmaz.)
(Toplum değil yani. Sen.)
(Toplum seni canlı canlı gömer.) (Toplum değil. Beni gömecek olan sensin, değil mi?)
şehir dışında herkes iyi olur. Orada insanı yoldan çıkaran hiçbir şey yoktur ki. Şehir dışında yaşayan insanların medeni olmamasının sebebi de budur. Medeniyet elde edilmesi kolay bir şey değildir. Ulaşmanın iki yolu vardır; biri kulturlu olmak, diğeri ahlaki açıdan yozlaşmış olmak. Şehir dışında yaşayanlar bunların ikisine de fırsat bulamadıkları için atıllaşıp yosun tutarlar."
Ruh, günahlar evinde ikamet eden bir gölgeden mi ibaretti? Yoksa Giordano Bruno'nun dediği gibi, aslında beden mi ruhun içindeydi? Ruhun bedenden ayrılması bir muammaydı, tıpkı bedenin ruhla birleşmesinin bir muamma oluşu gibi.
Aşk bile salt fizyolojik bir hadi- seyken; özgür irademizle hiçbir ilgisi yokken... Gençler sadik olmak ister, olamazlar; yaşlılar sadakatsizlik etmek ister,
edemezler. Bütün mesele bu."