Elif Özdemir
@Eliffozdemir
Şu anda okuduğu kitap
Başta sadece bir grup çocuğun ıssız bir adada hayatta kalma hikâyesi gibi görünüyor. Hatta ilk sayfalarda insanın içinde hafif bir macera hissi oluşuyor. Ama sayfalar ilerledikçe o ada küçülmüyor; aksine insan zihninin karanlık tarafına dönüşüyor. Ve en rahatsız edici olan şey şu: Kitaptaki “canavar” aslında hiçbir zaman dışarıda değil.
William Golding, çocukları kullanarak yetişkin dünyasının küçültülmüş bir modelini kurmuş. Güç savaşları, korku politikası, dışlama, sürü psikolojisi, şiddet, iktidar arzusu… Hepsi var. Üstelik bunları yetişkin karakterlerle değil çocuklarla anlatması kitabı daha sarsıcı yapıyor. Çünkü insan ister istemez şunu düşünüyor:
“Demek ki kötülük öğrenilen değil, bastırılan bir şey olabilir.”
Kitap boyunca medeniyet ile ilkel dürtüler arasındaki çizginin ne kadar ince olduğunu hissediyorsunuz. Ralph düzeni, aklı ve toplumsallığı temsil ederken; Jack giderek kontrolsüz gücün ve içgüdünün tarafına kayıyor. Ve bir noktadan sonra insanlar düzeni değil korkuyu seçiyor. Bu kısım bana dünyanın birçok yerindeki toplumsal yapıları düşündürdü açıkçası. İnsan bazen özgürlüğü değil, güçlü görünen bir korkuyu takip etmeyi tercih ediyor.
En etkileyici taraflardan biri de şu oldu benim için:
Adadaki çocuklar aslında fiziksel olarak yalnız kalmıyor sadece; ahlaki olarak da yalnızlaşıyorlar. İçlerindeki vicdan sesi sustukça, birbirlerine yabancılaşıyorlar. Ve bu dönüşüm öyle bir anda olmuyor. Küçük tavizlerle başlıyor. İşte kitabın en gerçek tarafı da bu bence. İnsan zaten bir anda canavara dönüşmüyor; yavaş yavaş alışıyor.
Kitabı okurken sık sık şunu düşündüm:
Bugün bizi “iyi” yapan şey gerçekten karakterimiz mi, yoksa kuralların varlığı mı?
Çünkü Golding’in anlattığı dünya şunu söylüyor gibi:
Denetim ortadan kalktığında insanın içindeki karanlık ortaya
Reklam
Kendime hatırlattığım bazı acı gerçekler1000Kitap
Martin Eden, benim için “çok çalışırsan her şey düzelir” masalının dağıldığı bir roman oldu. Başta, alt sınıftan gelip kendini yaza yaza var etmeye çalışan Martin’e hayranlıkla baktım; o açlık, o inat, o kendini dönüştürme çabası insana “ben de yapabilirim” duygusu veriyor. Ama sayfalar ilerledikçe, bu hayranlık yavaş yavaş yerini yorgunluğa ve hüzne bıraktı.
En çok beni sarsan şey, Martin’in tam zirveye çıkmışken içten içe çöküşe geçmesi oldu. Yıllarca peşinden koştuğu onayın, şöhretin ve kabulün, eline geçince bomboş hissettirmesi… Kendini var etmek için bu kadar uğraşan bir insanın sonunda kendi hayatından çekilmek istemesi, başarı kavramını kafamda ciddi ciddi sorgulattı. Demek ki mesele sadece “başarmak” değil; kimin için, ne uğruna ve kendini ne kadar kaybederek başardığın da önemli.
Ruth’a gelince… Onu okurken bir yandan anladım, bir yandan kızdım. Martin’i seviyor gibi ama asla tam anlamıyla yanında duramıyor. Sınıf farkı, beklentiler, “ne derler” kaygısı, sevginin önüne geçiyor. Bu da bana, bazı ilişkilerin duygudan çok konum ve statü taşıdığını hatırlattı.
Kitabı kapattığımda içimde ne tam bir umut, ne de tamamen umutsuzluk kaldı. Daha çok şu duygu vardı: Eğer kendimizi sadece dışarıdan gelecek onaya, alkışa ve “başarılı” etiketine göre kurarsak, bir gün kendi hayatımıza bile yabancılaşabiliriz. Martin Eden, tam da bu yüzden benim için “yutması zor ama gerekli” bir hikâye olarak rafımda yerini aldı.
Kitabı okurken sanki biri yanıma oturdu da “anlıyorum seni” der gibiydi.
Yazar falan değil, Nil bir dert ortağı olarak yazmış bu satırları.
İçimden geçenleri daha ben fark etmeden cümle yapıp önüme koymuş.
Bazen güldüm, bazen sustum, bazen de “evet ya, tam da bu!” dedim.
Kafamın içinde yankılanan cümleleri kâğıda döken birini bulmak iyi geliyor insana.
Zaten kişiliğine şarkılarına bayıldığım Nil, bir de satırlarıyla aldı götürdü beni..
Ve iyi ki:)
“Ah benim kontrol etmesi zor duygularım! Dünyamı siz yönetiyormuşsunuz da haberim yokmuş.”
Kitabın daha ilk sayfalarında karşıma çıkan bu cümleyle birlikte içimde bir şeyler kıpırdamaya başladı. Nil Karaibrahimgil’in sadece şarkılarından tanıdığım neşeli kadın değil, kaleminin ucunda ruhunu eğip büken, onu kelime kelime çözümleyen bir yazarla karşı karşıya olduğumu fark ettim.
“Nil’in Kelebekleri”, sadece bir köşe yazısı derlemesi değil. Her biri hayatın ortasından çekip alınmış minik parçalardan oluşan; kimi zaman düşündüren, kimi zaman gülümseten, ama en çok da “evet ya, tam da böyle hissediyorum” dedirten bir kitap. Deneme türünü sevenlerin içini ısıtacak, sevmeyenlerin bile zihnini yumuşatacak kadar samimi.
Kitapta dikkat çeken en önemli şey: Nil’in kendine özgü dili.
Sıradan bir cümleyi alıyor, onu çeviriyor, büküyor, sonra bir anda o cümlenin altına saklanan anlamlarla baş başa kalıyorsunuz. Tıpkı şu satırda olduğu gibi:
“İnsan sadece limitlerine gittiğinde kendine inanıyor…”
Bu cümle benim için, konfor alanımın dışına çıktığım her anda içimde bir yerde yankılanan iç sesin kelimelere dökülmüş haliydi.
Nil’in yazılarında çocukluğa, doğaya, duyguya, hayallere sık sık uğranıyor.
“Aslında herkes çocukken daha iyiydi.”
İşte bu cümle, bir durup düşündürdü: Gerçekten daha mı iyiydik? Yoksa daha mı içtendik? Belki de sadece daha kendimizdik…
Bazı yazılarında hınzır bir şair gibi karşımıza çıkıyor, bazı yazılarında ise en yakın arkadaşımız gibi.
“Radikal bir bavul toplayıp olduğun yeri terk etme sahnesi yaşamazsan, o cümleler hep orada kalır.”
Bu satır, bana kendi hayatımdan bazı kaçışları, bazı “yeniden doğuş” anlarımı hatırlattı. Nil’in cümleleri sadece okunmuyor; yaşanıyor, hissediliyor, içe işliyor.
Ve en çok sevdiğim alıntılardan biriyle noktalamak
Yaşar Kemal, bu kısa ama sarsıcı romanında adaletin, törenin ve cehaletin nasıl bir çocuğun ruhunda kıyamet kopardığını anlatıyor. Hasan, bir çocuğun adı ama aslında bir halkın vicdanı. Kitap boyunca en çok şunu düşündüm: İnsan bir yılanı öldürmeden önce kendi içindeki korkuyu, öfkeyi, suskunluğu öldürebilir mi?
Roman, kanunla töre arasına sıkışmış bir toplumun trajedisini anlatırken, aynı zamanda büyümeye zorlanan bir çocuğun gözünden masumiyetin nasıl yavaş yavaş yitirildiğini gösteriyor. Her satırıyla, “Susmak da bir suç mu?” sorusunu sorduruyor.
Kısacası:
Bu kitap kısa, ama etkisi uzun.
Bir çocuk üzerinden bize insanlığın en karanlık, ama en gerçek halini hatırlatıyor.
Reklam