Ahmet Haşim Delibaş
@HasimDel
olan bitenin alacakaranlığında...
Tür-Toplum-Birey = İnsan
İnsanlaştıran morfogenezin, etkileşim ve iç içe geçmelerden oluşan bir süreç olduğunu söylemek, aynı zamanda insan dediğimiz seyin, genetik-beyinsel-sosyal-kültürel bir sistem olarak görülmesi gerektiğini söylemektir. Bu sistemin bileşenlerine öteden beri tür, toplum, birey gibi (her zaman birbirine bağlamayı beceremediğimiz) isimler veriyoruz. Bu terimlerin birini öne çıkartıp diğer ikisini unutma eğilimindeyiz genellikle; hepsini bir arada düşünmekte güçlük çekiyoruz. Halbuki bu terimlerin her biri ötekilere gönderiyor ve hiçbiri bir diğerinin ereği olarak düşünülüp kavranamaz. Tür, toplum ve birey arasında ne başlangıcı, ne sonu olan bir döngü söz konusudur ve bunların bir tanesindeki karmaşıklığın diğerini etkilediğini; türün, toplumun ve bireyin gelişiminin birbiriyle ilişkili olduğunu gördük.
Reklam
Fark Yaratan Olgu: Kültür
Kültür ile etkileşimimiz içinde büyüyen neo-korteksimiz, “anlamlı bir semboller sisteminin sağladığı düzen olmaksızın deneyimimizi örgütlemekten veya davranışlarımızı yönlendirmekten aciz kalır" (Geertz, 1966). Kültürden yoksun sapiens'in aklından zoru olurdu, ancak en aşağı düzeydeki bir primat gibi yaşamını sürdürebilirdi; ve babun veya şempanzelerinkine denk karmaşıklıkta bir toplumu bile kuramazdı.
Birbirini besleyen Beynin Degisimi ve Kültürel Karmaşıklaşma
Her halükârda beyni değiştiren genetik mutasyonlar ile kültürel karmaşıklaşma arasındaki diyalektik henüz karanlıktadır. Sadece sonuç çıkarmaya yarayacak verilerin son derece kısıtlı olması değil, yaratıcı fenomen olarak genetik mutasyonların derin gizemidir. Öte yandan her şey bize bu diyalektiğin işlediğini işaret ediyor. İnsangil beyninin "doğal" evrimi, kültürü üretip geliştirirken, daha sonrasında insangili beynini geliştirmeye iten ve teşvik eden, yani onu insana dönüştüren, kültürel evrim olmuştur.
Karmaşıklığın Devinimi için Kültür
Başka deyişle kültür ileri düzeyde karmaşıklık üreten bir sistem meydana getirir ve bu sistem olmazsa, söz konusu yüksek karmaşıklık, yerini daha düşük bir örgütlenme düzeyine bırakarak dağılır. Bu bağlamda kültür aktarılmalı, öğretilmeli ve öğrenilmelidir; yani kültür, kendini ve ileri düzey toplumsal karmaşıklığı devam ettirebilmek için, öğrenim dönemi içerisinde her yeni bireyde tekrar tekrar üretilmelidir.
Dilden Kültüre
Şu halde dil sadece iletişim aracı değil; daha genel olarak toplumun karmaşık örgütlenmesidir. Keza dil, toplumun bilgi ve beceri birikiminin taşıyıcısı olan kültürel sermaye haline gelir. Böylece, toplumsal sistemle bütünleşmiş bir kültürel çekirdeklenme meydana gelir.
Reklam