"klasik" vardır, tam anlamıyla adı gibi klasiktir, okumak için harcadığın emeğe ve zamana değer. Teknik olarak da mükemmel fakat asıl başarısı her cümlesiyle insanin ruhunda dalgalanmalar, yer yer fırtınalar oluşturması.
Böyle kitapları okumak lazım. Sebep ? Günümüzde "çorak gönüllere ekiliyor sevdalar seher vakitlerinde", aşklarımız sefil, sevgi sözcüklerimizin içi boş. Oysa bir zamanlar böyle olmadığını, böyle olmaması gerekliliğini öyle güzel, öyle saf ifade ediyor ki. Bir süredir böyle hisli bir kitap okumamıştım. Romantizmin pek asil bir örneği.
İlk olarak 1922 yılında yayınlanan roman 5.baskıdan sonra 1939 yılında yazarın gözden geçirmesiyle tekrar basılmıştır. Roman ilk önce “İstanbul Kızı” isminde 4 perdelik piyes olarak çıkmış sonra da Çalıkuşu romanına dönüşmüştür. 1908 – 1918 yıllarındaki savaş halinin, Anadolu halkının sorunlarının, genç bir kızın zor ve uçarı yıllarının ve Osmanlı’nın son yıllarının anlatıldığı bu roman son bölümü hariç Çalıkuşu Feride’nin günlüğüdür. Son bölüm de dışarıdan gözlemci birisinin anlatımıdır.
Roman birçok kere beyazperdeye ve televizyona uyarlanmıştır. İlk olarak 1966 yılında Çalıkuşuismiyle Osman F. Seden yönetmenliğinde, başrollerinde Türkan Şoray, Kartal Tibet, Parla Şenol, nam-ı diğer Ayşecik Zeynep Değirmencioğlu gibi oyuncuların paylaştığı filmdir.
Sonra 1986 yılında tekrar ismiyle Osman F. Seden yönetmenliğinde bu sefer mini TV dizisi olarak yayınlanır. Başrollerinde Aydan Şener, Kenan Kalav ve Munise rolünde Mine Çayıroğlu vardır.
En son olarak 2013 yılında ismiyle Çağan Irmak ve Doğan Ümit Karaca yönetmenliğinde Tv dizisi olarak çekilmiştir. Uçarı Feride rolünde Fahriye Evcen ve Kamran rolünde Burak Özçivit oynamıştır.