Müəllifin "Ölülər"dən sonra oxuduğum ikinci kitabı idi. Hər iki kitabın da əsası satirik formada ədəbi tənqiddir. Satira yazmaq gəlin qəbul edək ki, məhz Cəlil Məmmədquluzadənin işidir. "Ölülər" əsəri ilə məzmun bənzərliyinə görə elə ikisini də yaxın ballarla qiymətləndirdim. Əsər olduqca axıcı idi. Yanlış dini inanclarla idarə edilən cahil bir cəmiyyəti tənqid edən bu əsəri bəyəndim.
Məzmun:
Adından da bəlli olduğu kimi kitabda "Danabaş" adında İrəvan ərazisində yerləşən bir kənddə baş verən hadisələr haqqında danışılır. Əsərdə Məhəmmədhəsən adlı yaxın zamanda eşşəyi ilə Kərbəlaya ziyarətə gedəcək bir obraz, Zeynəb adlı ərini yenicə itirmiş bir qadın obrazı, Xudayar bəy adlı gözü dünyasını dəyişmiş dostunun xanımına düşən tamahkar bir obraz və bir qədər yan obrazlar var.
Əhvalata görə, vaxtilə Heydərqulu bəyin arvadı Zeynəb və Xudayar bəyin arvadı Şərəf eyni vaxtda hamilə olurlar. Bu zaman Xudayar bəy təklif edir ki, madam ki eyni vaxtda doğuş edirlər, qoy uşaqları "siğə" olsun. Beləliklə ilk "alış-veriş" burada başlayır...
Gün gəlir Heydəqulu bəy ölür, xanımı Zeynəb biri oğlan ikisi qız olmaqla 3 uşaqla dul qalır. Lakin sən demə Xudayarın Zeynəbdə gözü varmış... Əri ölən gündən təkidlə Zeynəbə elçilər yollayır və onu siğə etmək istədiyini deyir. Amma Zeynəb heç cür razılıq vermir. Xudayar məcbur olur ki, qızı ilə dostunun oğlunun siğə əhdini pozmaqla Zeynəbi hədələsin. Lakin Zeynəb buna baxmayaraq yenə də razı gəlmir. Elə bu dəmlərdə Xudayar yaxın zamanda eşşəyi ilə səfərə çıxacaq olan Məhəmmədhəsən əminin eşşəyini bir günlük götürməyi xahiş edir. Amma bir gün olur bir ay...Beləliklə səfərə çıxmaq istəyən bəyin işi yarımçıq qalır və evdə də eşşəy üstündə dava düşür.
Xudayar isə axırı Zeynəbi əldə etmək üçün yalançı şahid və yalançı vəkillərlə