HENRi MATHiEU NAZARiYESi
Birinci cildin ilk doksan sahifesi Türk ırkının menşeinden itibaren Osmanlı devletinin zuhuruna kadar geçen umumi Türk tarihiyle etnoloji bahislerine temas ediyor: Ondan sonra <<Tanzimat» devrine kadar hep Osmanlı tarihinden ibaret. Fakat ikinci cildin tarihle alakası yok: Türklerden başlayarak, Rum, Ermeni, Yahudi, Arnavud, Kürd vesaire gibi muhtelif anasır hakkında ahlak, adet, kıyafet ve siyaset bakımından birçok malumat, Osmanlı müesseseleri hakkında bir takım izahat ve bu cildin sonuna eklenen «Zeyl» kısmında da İstanbul abideleriyle ahalisi ve bir takım siyaset işleri hakkında tafsilat var. Her halde bu büyük eserin Türkoloji bakımından en mühim kısımları, umumi Türk tarih ve etnolojisine ait bahislerle ikinci cildin o zamanki adetler ve an'anelere temas eden fasıllarında temerküz etmektedir. Zaten (Henri Mathieu) nün bilhassa Ondokuzuncu asır Türkoloji sahasında çok mühim bir istisna teşkil eden ve hatta birçok noktaları itibariyle bugün için bile ehemmiyetini muhafaza eden büyük nazariyesi, birinci cildinin başındaki tarih ve etnoloji fasıllarındadır.
Avrupa müsteşriklerinin klasik kanaatleriyle tenakuz teşkil eden bu mühim nazariyenin ana hatları şu on altı esasa ayrılabilir:
1- Türk ırkı dünyanın ana ırklarından biridir.
2 - Hakiki Türkler, <<Türkmenler» yani «Oğuzlar» dır:
3 - Bunların ilk menşei Orta-Asya değil, «Kalde» yani cenubi Mezopotomyadır;
4 - Türkler burada dünyanın en eski medeniyetini kurmuşlardır;
5 - İlk Asur - Babil heykelleri eski Türk tipini temsil eder;
6 - Miladdan üç bin yıl evvel Mezopotamya büyük bir Arab istilasına uğramıştır;
7 -- Türkler işte bu istila yüzünden muhacerete mecbur olarak iki kola ayrılmışlardır.
8 - Bir kol şark istikametine gidip Hazar denizinin cenub ve şark taraflarında sonraları «Parthes»