Musa Yusifzade
@Musaizm
Baku
31 Temmuz 2001
47 okur puanı
Mart 2020 tarihinde katıldı
Şu anda okuduğu kitap
Budala'nı niyə oxudum? Mən bu kitabın adını ilk dəfə 18 yaşımda eşitmişdim. O zaman kitablardan çox danışırdım və dinləyənlərdən birinin "İdiotu oxumusan" sualını verməsi məni çox zavallı bir vəziyyətə salmışdı. Hətta dinləyən (rusdilli idi, onun deyəsən, xəbəri yox idi ki, elə bizim dildə də, kitabın adı İdiotdur.) "Budalanı deyirəm" deyib düzəltmişdi guya. Sanki o da, inana bilmirdi ki, necə oxumamışam o kitabı. Bir müddət bu məsələ məni narahat etsə də, sonra unutdum. Bu kitabı da, beləcə illərlə oxumadım. Bu ilə qismət imiş.
Budala deyəndə mənim gözümdə saf, insansevər, hər cür iyrənc əməldən uzaq İsa peyğəmbər gözümdə canlanır. Bu mənim artıq Budala deyə son müraciətim olacaq, onu öz adıyla, Mışkin deyə ifadə edəcəm, çünki özü də, Budala sözündən heç xoşlanmır. Mışkin bir gün, xəstəliyi sağalmayınca İsveçrədən Rusiyaya qayıdır. O burada eyni soydan gələn Lizaveta Prokofyevnanın evini ziyarət edir. Bir-birinin ardınca maraqlı hadisələr bundan sonra başlayır. Bəzi yerlərdə Mışkin oxucuya İsveçrədəki yaşadığı torpağa aparıb miskin həyatını göstərir. Bu əsərdə də, Dostoyevskinin digər əsərlərində olduğu kimi epilepsiya xəstəsi var. Karamazov qardaşlarında olduğu kimi güclü qadın obrazı var. Güclü sözünü bir az açmaq istəyirəm. Nastasya Filippovna əslində kitabsevər, empatiya qurmağı bacaran, humanist biridir. Lakin ictimaiyyətə o, alaycı, sayğısız, çirkin tərəfini göstərir. Bu da, əslində, bəlkə də, Filippovnanın yaşamaq üçün o cür davranmalı olduğunu düşünməsindən irəli gəlir. Təbii ki, onun özünü artıq sayğısız biri kimi tanıtmasının da, böyük əhəmiyyəti var. Artıq o, istəsə belə, şərəfli bir insana çevrilə bilməyəcək.
Kitabda ən çox xoşuma gələn obraz Gavrila obrazı oldu. Həyatında indiyə qədər heç bir şey etmədiyinə görə, əlindən gələni edirdi ki, (hətta buna
0-30p: Kontrollü okuyucu 📖
40-70p: Hafif bağımlı 👀
80p+: Geçmiş olsun, kitaplar seni ele geçirmiş 😅
Müasir Azərbaycan ədəbiyyatına aid əsərləri niyə oxuyaq? Bu sual əvvəllər məni elə də, narahat etməsə də, son zamanlar ağlımdan çıxmayan suallardan biridir. Bir tərəfdən müasir Azərbaycan ədəbiyyatından çox kitab oxumadığım üçün özümə bu cür təsəlli verirdim. Axı Dostoyevski, Tostoy, Qoqol, Jül Vern, Emily Bronte kimi dünya ədəbiyyatının nəhənglərinin əsərlərini oxuyaraq, daha dərin fikirlərlə tanış olmaq və ədəbiyyat aclığını şah əsərləri ilə doyumunu təmin etmək haradasa daha məntiqli görünürdü. Mən də, əksər "elit oxucular" kimi öz millətimin yazıçısını bəyənmirdim. Lakin bu bəyənməmə qərarı rasional şəkildə verilməmişdi. Sadəcə axmaq bir önyarğı və üzərində düşünülməmiş, unudulmuş qərardan ibarət idi.
Məsələyə obyektiv yanaşmağa çalışsaq, Azərbaycan ədəbiyyatının da, xüsusilə müasir Azərbaycan ədəbiyyatının inkişafı, keyfiyyəti üçün bir ümid var. Bu ümidi şübhə müşayiət edir. Bir şeydən əmin olmaq üçün isə onu tanımalısan. Ona görə də, mütaliəmə müasir Azərbaycan ədəbiyyatına aid kitablara yer ayırmışam.
Bunlardan biri də, bugün bitirdiyim Quberniya kitabıdır. Əsər Azərbaycanın Rusiya tərəfindən işğalından bəhs edən antiutopik povestdir. Əgər siyasətlə maraqlanan birisinizsə, 1984 tipli əsərləri bəyənirsinizsə, bunu da, sınamağa dəyər. Əsərdə bəzi ümumi məsələləri qeyd eymək istəyirəm. Bəzi məqamlarda hadisələrin motivi çox məntiqli deyildi. Birini deməklə kifayətlənəcəm. Misal üçün, dindarların hamısının sorğulamadan insanları döyməyə, öldürməyə getmələri mənə görə real bir şey ola bilməz. Yəni ən azı bir nəfər bunu sorğulamalı idi. Düşünülə bilər ki, bu antiutopik əsərdir, burada hər şey ola bilər. Xeyr, hadisələrin motivi məntiqli olmalıdır. Real həyatda əgər belə bir şey olsa necə olar sualını yazıçı həmişə özünə verməlidir. Bir də, insanlar bu qədər ancaq
Alçaqlığın fəlsəfəsi
Azad iradə ilə "pisi" seçmək daha doğrudur yoxsa məcburi şəkildə "yaxşını" seçmək? Yaxşı nədir? Pis nədir? Musiqi, xüsusilə də, klassik musiqi, klassik kitablar, hər kəsin tükətdikcə yaxşılıq etmək istəyəcəyi incəsənət nümunələri insanı zalımlığa, təcavüzkarlığa, qatilliyə sövq edə bilərmi?
Deyirlər ki, dünyada 36 mövzu var. Yəni demək olar ki, elə bir mövzu yoxdu ki, ondan əvvəl başqası düşünməsin. Bu suallar da, heç kimə yad suallar deyil. Anthony Burgess bu kitabında bu suallara çox maraqlı pəncərədən baxıb. Hələ o Aptalof adlı bir xarakter var ki, Aptalof ki, nə Aptalof. Ondan başqa bu aptal kimi özünə oxşayan Georgie və Pete də, hər şeyi məhv etməkdən həzz duyan alçaqlardırlar. Hekayəni isə bizə nəql edən bizim "güzel kardeşimiz" Alexdir. Alex Mozartı, Schoenberg, Carl Orff və xüsusilə də, Beethovenə heyran birisidir. Özü də, doqquzuncu simfoniyasına. Bunu dinləyəndə adətən qızlara təcavüz etmək, qocaları iri çəkmələri ilə eşşək sudan gələnə qədər təpikləmək, əlindəki (deyəsən) dəyənəyi ilə hər yeri dağıtmaq, qırmaq hissi qəlbini işğal edirdi. Axı bu necə baş verə bilər? Onun ətrafındakı insanlar Mozart dinlədiklərində bütün dünyaya sevgi ilə baxırlar, hər gördüklərinə aşiq olurlar axı. Mozart dinləyən biri əslində qarışqanı belə incitməməlidir. Amma biz Alexdə əks reaksiyanı görürük.
Alex gözlənildiyi kimi yaramazlıq etdiyi günlərin birində tutulur. Onu Ludovico texnikası ilə topluma sağlam biri olaraq göndərmək istəyirlər. Bu zaman isə belə bir sual yaranır. Axı məcburi yaxşılıq edən biri nə dərəcədə etibarlı ola bilər? İnsan nə edəcəyini seçməlidir. Biz təəssüf ki, bəzən pislik də, edirik. Lakin bunu ən azından biz seçirik. Bu dünyada məncə, həssas qəlbli və saf insanlar ancaq yaxşılıq edilməsi gərəkdiyini söyləyərlər. Unutmamalıyıq ki, bizim dünyamız cənnət
Mən bu kitabı azərbaycan dilində oxumaq istəyirdim. Təəssüf ki, bizim dildə kitab elə də, yaxşı tərcümə olunmamışdı. Ona görə də, türkcə oxudum. Mənə motivasiyadan çox demotivasiya etdi, amma qətiyyən insanı narahat və yaxud pessimist hiss etdirmir. Sadəcə bizə hər birimizin o qədər də, önəmli olmadığımızı, hər kəsin həyatı aşağı yuxarı eyni yaşadığını, kədərləndiyini vurğulayırdı. Hə bir də, uçurumun kənarında həyata ən çox tutunan, yaşamı ən çox sevən şəxs intihar etmək istəyən, yaxud da, həyatdan soyuduğunu düşünən şəxsdir. Biz uçuruma yaxınlaşdıqca yaşam instinktimiz daha da, alovlanır.
Mütləq sorğulamalıyıq. Əks halda xarabalıqda çürüyüb qalacağıq. Narkoman, alkolik, depressiv, qadınbaz insanlar yenə də, yaşam tərzlərinə davam edəcəklər, əgər sorğulamasalar.
Bu incələmədə bu kitabla bağlı, ya da, bağlı olmayan hər şeyi anlatacam. Çünki mənim üçün də, bunun fərqi yoxdur. Əslində cənab Morse üçün də, çox şeyin fərqi yoxdur. Yəni əhəmiyyətsizdir.
Başlayaq əvvəldən. İlk öncə onu qeyd edim ki, kitabı türkcə oxumağı planlaşdırırdım. Getdiyim kitab mağazasında isə bu kitabın ancaq azərbaycan dilinə tərcümə olunmuş versiyası qalmışdı. Mən əvvəlcə tərəddüd etdim. Sonra "məndən nə gedir ki? Baxım, kitaba, xoşum gəlməsə almaram" deyə fikirləşdim. Kitabı əlimə alan kimi tərcüməçinin kim olduğu ilə maraqlandım. Əlisa Nicat yazılmışdı. Açığı tənbəlliyimdən dolayı bu adamın kimliyini araşdırmadım. Amma adını yazıçı adına oxşatdım. Nədənsə mənə elə gəlir ki, yazıçılar tərcümə edəndə daha keyfiyyətli iş ortaya qoyurlar. Həm də, ciddi yanaşırlar desəm yanılmaram yəqin ki. Ancaq ümumi götürsək azərbaycan dilinə tərcümə olunmuş kitabların o qədər də, qənaətbəxş olduğu barədə fikir səsləndirmək üçün ən azından cəsarətli deyiləm. Xülasə, kitabdan bir neçə cümlə oxudum. Xoşuma gəldi. Alası oldum kitabı.
Həqiqətən, kitabı oxuyanda insanın ağlında belə bir fikir yaranır ki, Albert Kamü azərbaycanlıdır. O bizim dilimizi bilir və bizə xitab edir. Şəxsən bunu mənə düşündürdüyü üçün Əlisa Nicata təşəkkür edirəm. Nə yaxşı ki, belə keyfiyyətli işini görən tərcüməçilərimiz var.
İndi isə bir az romandan danışmaq istəyirəm). Morse ictimai əxlaq dəyərlərini önəmsəməyən, Tanrıya inanmayan, elə hər şeyə "fərqi yoxdur" deyən, adətən azdanışan və adamayovuşmaz adlandırılan bir xarakterdir. Əslində nə qədər adamayovuşmaz adlandırsalar da, biz əsərboyu onun heç kimlə mübahisə etmədiyini görürük. Bunun səbəbi mənə elə gəlir ki, hamının fikri ilə razılaşması və ən əsası əzbərlədiyi, beyninə oturtduğu ifadə olan "fərqi yoxdur" sözlərindən istifadə etməsi idi.
