Karamazov Kardeşler’de şeytan tek bir figürde değil, üç farklı surette karşımıza çıkar. Her biri bir yönüyle inancı, ruhu ve aklı sınar:
1. Rakitin – Günlük Hayatın Şeytanı
Rakitin bir din öğrencisidir ama maneviyata en uzak kişidir. Alaycı, menfaatçi, kışkırtıcı. Alyoşa’nın inancını sarsmak, onu "hayata karışmaya" zorlamak ister. Alyoşa’yı Grushenka’nın yanına götürmesi bir ayartma sahnesidir. O, şeytanın küçük ama sinsice iş gören modern suretidir.
2. Ivan’ın Hayalindeki Şeytan – Aklın Şeytanı
Ivan Karamazov’un görü/halüsinasyonunda ortaya çıkan şeytan; sofistike, zeki, ironiktir.
Sürekli sorgular, inançla alay eder, insan özgürlüğünü Tanrı’nın yokluğuna bağlar.
Bu figür, Dostoyevski’nin nihilizme ve Tanrısız akla karşı uyarısıdır. Ivan’ın zihnindeki çatışmanın ete kemiğe bürünmüş hâlidir.
3. Fyodor Pavloviç – Şehvetin ve Rezilliğin Şeytanı
Karamazov kardeşlerin babası Fyodor, kaba, sefih biridir. Sürekli inançla alay eder, açgözlüdür, karanlığa çekmeye çalışır. Onun varlığı bile başlı başına bir günah ortamıdır.
Onun yaşam tarzı, ahlaki çürümenin somut hâlidir.
Ve Alyoşa…
Tüm bu şeytani suretler karşısında dimdik duran, ama kendi iç acılarıyla da boğuşan bir ruh:
Alyoşa, bu üç maskeyle de sınanır.
Rakitin onu ayartır, Ivan aklını sarsar, babası ise utançla sınar.
Ama yine de o "toprağa kapanarak", ruhun saf ve sonsuz olan tarafını seçer.