"Savaşta ahlak yoktur." Dediler. "Ama yamyamlar asla bir günde yiyebileceklerinden fazlasını öldürmezler. Sizin savaşlarınızda, bir kaç dakika içinde binlerce kişi ölüyor.
İnsanlara kızmama imkân yoktu çünkü insanlarin en kıymetlisi, en iyisi, en sevgilisi bana en büyük kötülüğü etmişti;
diğerlerinden başka bir sey beklenebilir miydi? İnsanları sev-meme ve onlara tekrar yaklaşmama da imkân yoktu; çünkü en
inandığım, en güvendiğim insanda aldanmıştım. Başkalarına emniyet edebilir miydim?
«Raif... Şimdi ben gidiyorum!" dedi.
Biliyorum!"
Trenin hareket saati gelmişti. Bir memur vagon kapısını örtüyordu. Maria Puder merdiven basamağına atladı, sonra bana eğilerek, yavaş bir sesle fakat tane tane:
"Şimdi ben gidiyorum. Fakat ne zaman çağırırsan gelirim." dedi.
Evvela ne demek istediğini anlamadım. O da bir an durdu ve ilave etti:
"Nereye çağırsan gelirim!"
Bu sefer anlamıştım.